Kaas met de geur van kunstenaars

Als er een prijs zou zijn voor het vieste kunstwerk, dan zou die mogen gaan naar het project Selfmade van de Amerikaanse Christina Agapakis en de Noor Sissel Tolaas. Zij maakten kaas waarbij de bacteriën die nodig zijn om de melk in kaas te veranderen afkomstig waren van mensen, uit diverse lichaamsdelen die normaal al als kaas kunnen ruiken. Malariamuggen worden in Afrika tegenwoordig misleid met Limburgse kaas...

Voor Selfmade doneerde schrijver Michael Pollan bacteriën uit zijn navel, microbioloog Ben Wolfe haalde ze van zijn tenen en tentoonstellingsmaker Hans Ulrich Obrist uit zijn neus. Kunstenaar Olafur Eliasson stond een traan af. Volgens de makers ruiken de kazen naar de lichaamsgeur van de donateurs.

De kazen zijn te zien en te ruiken (maar niet te proeven) op een tentoonstelling over synthetische biologie in de Science Gallery van Trinity College in Dublin getiteld Grow Your Own – Life After Nature. Daar zijn nog wildere plannen te zien, zoals een vrouw die een dolfijn baart, muizen die genetisch materiaal van Elvis bevatten en goud dat door bacteriën is gemaakt.

Exposities met zulke ‘biokunst’ zijn hot. In Nederland is er nu onder meer een te zien in het Nieuwe Instituut in Rotterdam. Daar ligt met spinrag versterkte mensenhuid en van slakkenpoep gemaakt linoleum.

De grote vraag bij dit soort projecten is of ze waar zijn of waar kunnen worden. Meestal worden uitvoerbare en onmogelijke projecten op precies dezelfde wijze gepresenteerd, vermomd als wetenschap of design. ‘Biodesign’ is zelfs de naam van de tentoonstelling in Rotterdam. Maar de bezoeker wordt meestal niet wijzer gemaakt over welk project nu mogelijk is en welk niet. Met de middelen van de kunst kun je de meeste mensen van alles wijsmaken. Kunstenaars zijn meesters van de illusie. De verbeelding snelt de wetenschap meestal nogal vooruit – Lucianus beschreef de eerste maanreis in 79 na Christus en toen duurde het nog bijna 2.000 jaar voor we er echt heen gingen. Voor zelf vliegen blijft het nog steeds bij dromen. Ik herinner me de opwinding toen twee jaar geleden een filmpje op internet verscheen waarin een man echt leek te kunnen vliegen. Een dag later bleek het een hoax van kunstenaar Floris Kaayk. Diepe teleurstelling, geweldig kunstwerk.

Kunstenaars mogen kwakzalvers zijn, wetenschappers en ontwerpers niet. Of we van de nu zo trendy samenwerkingen veel moeten verwachten, weet ik niet. Wetenschappers zien de bemoeienis van kunstenaars misschien vooral als mooie pr, kunstenaars als een handig rookgordijn voor hun illusies. Dat de ideeën van kunstenaars door wetenschappers en vormgevers worden opgepikt en uitgevoerd, lijkt me een te simpel model. Wetenschappers en ontwerpers verzinnen juist zelf vaak dingen waar de kunstenaars nooit op zijn gekomen. In sciencefictionfilms zag je bijvoorbeeld heel vaak beeldtelefoons, maar mobiele telefoons alleen in Star Trek. Van mensenkazen had ik nog helemaal nooit gehoord.

Bianca Stigter is redacteur cultuur