Hardliners in Washington vertrouwen Rohani niet

Congres bouwt aan een coalitie tegen het akkoord

Het akkoord tussen Iran, Duitsland en de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad biedt de Amerikaanse president Barack Obama de afleiding waar hij zo naar snakte. Even gaat het in Washington, op Fox News en in de hem meer gezinde pers niet over falen van Obamacare, of over zijn gebrekkige leiderschap.

Toch is het voorlopige akkoord over het Iraanse atoomprogramma in de VS vooral binnenlandse politiek. Het Congres ligt dwars. Zowel onder Neoconservatieven op rechts als onder Democraten die de lijn van de proIsraëllobby volgen, bestaat grote scepsis over de intenties van Iran. Nu het interim-akkoord er ligt, kan Obama de sancties verlichten. Maar hij riskeert hiermee wel een zoveelste confrontatie met het Congres, inclusief een groot deel van zijn eigen partij.

Het akkoord is het afgelopen weekend snel gesloten – zonder tussenkomst van het Congres, zonder dat het meningencircus in Washington de tijd had zich in te graven. Door deze verstarring komt er de laatste maanden vrijwel niets meer uit de handen van Obama. Iran glipte er tussendoor. De afspraken die onder leiding van minister John Kerry van Buitenlandse Zaken werden gemaakt in Genève, waren volgens vriend en vijand historisch – en verregaand. Aan een dertig jaar durende escalatie rond Iran kan komend half jaar een einde komen.

Die snelheid is meteen ook de zwakte van het akkoord: er is geen tijd genomen draagvlak te creëren. De sceptici in het Congres zijn het erover eens: de Iraanse president Hassan Rohani oogt gematigder dan zijn voorganger Mahmoud Ahmadinejad, maar wil uiteindelijk niets anders dan een nucleair wapen. De beperking van de verrijking van uranium die het akkoord vereist, vertraagt die ambitie hooguit.

Sancties

Razendsnel wordt nu in Washington een gelegenheidscoalitie gebouwd, om te voorkomen dat de sancties tegen Iran worden verlicht. Die coalitie bestaat uit denkers en doeners. De denkers zitten vooral bij de conservatieve denktanks, zoals de Heritage Foundation, steeds meer het ideologische gezicht van de Tea Party.

Op een bijeenkomst waarschuwden conservatieve analisten dinsdag unaniem voor het ‘dubbelspel’ van Iran. „Dit is een roekeloos akkoord”, zei bijvoorbeeld Fred Fleitz, een oud-CIA-analist. „Obama wilde misschien Iran indammen, hij bereikt het tegenovergestelde. Het akkoord erkent juist dat Iran een beperkte hoeveelheid uranium mag verrijken.” Het Witte Huis ontkent dat de afspraken zo gelezen mogen worden, maar Fleitz zegt: „Voor de hardliners in Teheran is dit een steun in de rug.”

De doeners zitten in het Congres. Daar werken Democraten en Republikeinen samen om de sancties overeind te houden, en waar mogelijk juist te verscherpen. Twee jaar geleden stelde het Congres zware sancties in tegen Iran. De drijvende krachten daarachter, de Democratische senator Robert Menendez en de Republikein Mark Kirk, bereiden nu een amendement voor dat garanties inbouwt. Als Iran naar de smaak van het Congres de komende maanden onvoldoende de afspraken nakomt, worden de sancties juist verzwaard.

Diplomatie

President Obama waarschuwde gisteren via veiligheidsadviseur Ben Rhodes dat het Congres zich niet met diplomatie moet bemoeien. Als het Congres eigenhandig sancties gaat heffen, zou dat de afspraken van Genève „in gevaar brengen”, zei Rhodes. Hij zinspeelde erop dat Obama zo’n wet met een veto zou torpederen – een zwaar middel, omdat er ook veel steun voor zo’n wet in zijn eigen partij voor is.

Die steun komt onder meer van senator Chuck Schumer, een Democraat die goed luistert naar pro-Israëlorganisatie AIPAC. Schumer zei maandag dat hij „teleurgesteld” is. „Iran bevriest tijdelijk het nucleaire programma, terwijl wij de sancties verlichten. Dat is niet proportioneel. Dat vergroot de kans dat Democraten en Republikeinen in december gezamenlijk besluiten tot extra sancties.”

Deze coalitie kan het Obama over twee weken, als het Congres terug is van reces, nog moeilijk maken. Obama zelf presenteerde het akkoord dit weekend als een belangrijke stap voorwaarts in een slepend proces, maar het Congres wil juist géén tussenstappen in het dossier-Iran. Teheran moet buigen; voor minder doet het Congres het niet. De komende weken moet Obama dus afwegen of het historische akkoord met Iran hem een nieuwe binnenlandse ruzie waard is.