Een donkere kandidaat ‘is niks’

Wie een buitenlandse naam heeft, elders is geboren (Willemstad, Casablanca) of er op Facebook donker uitziet, heeft hier minder kans op een baan. Tegen deze barre realiteit liep deze week Jeffrey Koorndijk uit Deventer op. Hij ontving van een Arnhemse elektronicawinkel een afwijzende mail waarin per ongeluk de hele waarheid was vermeld. „Ten eerste een donker gekleurde (neger). En op zijn cv weinig tot geen ervaring met computers enz.” Het vonnis: zijn sollicitatie „is niks”.

De publieke verontwaardiging over dit alledaags racisme was gisteren algemeen en vast goedbedoeld. Tegelijk worden racisme en discriminatie hier snel weggewuifd, zeker als ze geen gezicht en geen stem hebben. Het rapport van het anti-discriminatiecomité van de Raad van Europa uit oktober over de uitbuiting van migranten, de spreekkoren op voetbaltribunes, het wegpesten van buitenlandse gezinnen werd afwijzend ontvangen. Ook de niet onrealistische bezwaren tegen de stereotiepe figuur van Zwarte Piet stuitten op onbegrip en zelfs vijandigheid. Het Amnestyrapport over ‘etnische selectie’ door de politie bij het controleren van burgers leidde tot gekwetste reacties. Zoiets is onbestaanbaar en ‘dus’ bestaat het niet.

Intussen rijgen de incidenten zich aaneen. De routineuze, stigmatiserende grappen die presentator Gordon maakte in een tv-programma over een (getalenteerde) Chinese deelnemer, zorgden wereldwijd voor kritiek. Het imago van het kleine en dichtbevolkte Nederland als tolerant, liberaal en weldenkend land waar respect bestaat voor andere culturen, begint snel af te brokkelen. Het lijkt erop dat de laatsten die dat in de gaten hebben de autochtone bewoners van onze rivierendelta zélf zijn.

Al in 2010 kwam er een goed gefundeerde studie van het Sociaal en Cultureel Planbureau onder de titel Liever Mark dan Mohammed uit. Daaruit bleek dat etnische kandidaten een substantieel lagere kans op een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek hebben: 37 procent tegen 44 procent voor autochtonen. Dat gold in het bijzonder voor midden- en lagere functies. En dan vooral voor functies waarbij de medewerker rechtstreeks contact met klanten zou hebben. De kans voor donkere kandidaten was kleiner in de horeca en retailsector. Daarbij ging het dus om gemotiveerde kandidaten, met de juiste diploma’s, foutloze brieven, geheel in Nederland doorlopen opleidingen en correcte mondelinge taalbeheersing. Zij hadden niet ‘autochtoner’ kunnen zijn, aldus de onderzoekers.

Toch zijn ze slachtoffer. En wel van een vijandig, afwijzend publiek klimaat waarin al jaren generaliserend negatief over ‘buitenlanders’ wordt gesproken. Dat komt dit land duur te staan.