‘Dwing jonge drinker niet in illegaliteit’

Ongehoorzame burgemeester wil soepeler naar hogere minimumleeftijd.

De minimumleeftijd om alcoholische dranken te kopen gaat per 1 januari van 16 naar 18 jaar. Foto ANP

Toen landelijke politici nog totaal geen heil zagen in een verhoging van de minimumleeftijd voor het kopen van alcohol, was Katwijks burgemeester Jos Wienen (CDA) daar al druk voor aan het lobbyen. Hij sprak Kamerleden, ambtenaren en zelfs toenmalig minister Klink (Volksgezondheid, CDA) om hen te overtuigen in zijn gemeente een experiment met leeftijdsverhoging mogelijk te maken.

Nu de leeftijdsverhoging, van 16 naar 18 jaar, per 1 januari ingaat, wil uitgerekend deze burgemeester de nieuwe wet niet volledig handhaven. De Tweede Kamer wilde geen overgangsregeling voor 16- en 17-jarigen die nu alcohol mogen drinken en straks niet. Wienen wil die regeling wel, in ieder geval in de lokale horeca. Vanavond debatteert zijn gemeenteraad hierover.

De burgemeester snapt „dat het gek overkomt” dat juist hij nu ongehoorzaam is. Maar zo’n overgangsregeling is nu eenmaal hard nodig, vindt hij. „Een jongen van 17 die gewend was elke week te gaan stappen, gaat nu niet ineens tv kijken met zijn moeder. Als jongeren nergens heen kunnen, zet je illegaal aanbod in het zadel. In veel gemeenten zijn schuurfeesten. Die wil ik hier niet hebben.”

Volgens staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) mag een burgemeester niet zomaar Haagse regels naast zich neerleggen. Wienen hoorde dat deskundigen de staatssecretaris gelijk gaven. Maar hij gaat er wel vanuit dat hij prioriteiten mag stellen bij het handhaven van de wet.

Het ergert de burgemeester dat politici schande spreken van zijn soloactie. Terwijl hij juist ontzettend veel aandacht besteedt aan het alcoholbeleid. Katwijk heeft zelfs twee fulltime controleurs. „Ik hoor niemand iets zeggen over de gemeentes die helemaal niet controleren.”

Waarom maakt hij zich zo druk over alcoholbeleid? Jos Wienen vertelt dat hij opgroeide als zoon van een huisarts die in Ridderkerk praktijk aan huis had. Hij zag welke patiënten daar kwamen, ook alcoholverslaafden. „Daar zag ik de desastreuze effecten die alcohol kan hebben.”

Bij zijn aantreden als burgemeester van Katwijk, in 2001, kreeg hij ook al snel te maken met alcohol. Eén van de grootste mproblemen die hier speelden, zegt hij, was de overlast van jongeren op zaterdagnacht. Als de kroegen sloten, bleven ze op straat rondhangen. Er was, ook overdag, „een cultuur van drinken op straat”. Bij bankjes, en in parken stonden groepjes jongeren met drank. Die drank werd gekocht door 16-plussers, maar er waren vaak genoeg 14- en 15-jarigen die het stoer vonden om mee te doen.

Toen Wienen hoorde van een 12-jarig meisje dat stomdronken van straat werd gehaald door de politie, raakte hem dat enorm. „De politie bleef constant drank in beslag nemen, maar het was dweilen met de kraan open.”

De burgemeester sprak met cafés af dat ze langer open mochten blijven als ze na één uur geen gasten meer binnenlieten. Om één uur ging ook een straatverbod in. Later kreeg hij lokale supermarkten en slijterijen zover dat ze samen – vrijwillig – de minimumleeftijd voor alcohol wilden verhogen naar 18 jaar. „Zij hadden zelf ook last van de jongeren die rond hun winkels hingen.” Toen deze plannen landelijke bekendheid kregen, gingen landelijke ketens dwarsliggen. Albert Heijn en Dirk van den Broek verboden hun lokale filialen mee te werken.

Wienen benaderde Kamerleden die hem hadden moeten helpen de leeftijdsverhoging alsnog lokaal te kunnen afdwingen, dan maar in de vorm van van een experiment. Maar zelfs zijn eigen CDA was „niet heel enthousiast”. Pas in 2012 kwam er een Kamermeerderheid voor de landelijke verhoging.

Natuurlijk is Wienen daar blij mee. „En nu wil ik dat de wet een succes wordt.” Dat is precies waarom hij een overgangsregeling wil voor 16- en 17-jarigen. „Ik wil niet dat mensen achteraf kunnen zeggen dat jongeren gewoon zijn blijven drinken – maar nu illegaal. Als de invoering nu fout gaat, kunnen we er nog jaren achteraan blijven lopen.”