Onder de motorkap

Ruim 760.000 dollar in tien dagen tijd. Dat enorme bedrag is binnengehaald door een nieuw project op crowdfunding site KickStarter.com. Kano heet het. De Kano is geen boot, geen gevulde koek, maar een computer. Computertje is een beter woord: de basis van het systeem is de Raspberry Pi, een piepklein moederbord dat draait op een geheugenkaartje van 2GB.

Kano is een educatief project van voormalige Newsweek-journalist Alex Klein. Hij wil kinderen – maar ook volwassenen – leren dat technologie niet alleen bedoeld is om te consumeren, maar ook om nieuwe dingen mee te creëren. Hij doopte het Kano, een eerbetoon aan Jigoro Kano, de grondlegger van de judosport. Die bedacht een heilzame training voor lichaam en geest. Of in computeranalogie: de hardware en de software.

De Kano (100 dollar) wordt geleverd met een variant op programmeertaal Scratch. Je leert code schrijven op een visuele manier, door blokken heen en weer te slepen. Als lesmateriaal worden klassiek spelletjes als Pong en Snake verbouwd. De slogan ‘leuk en leerzaam als Lego’ is wat zijig, maar het werkt wel. In mum van tijd kreeg het Kickstarter-project steun van 6.800 backers, onder wie ondergetekende. En de teller loopt nog altijd op.

De Kano mag dan klein zijn, knutselen met computers is zeker niet kinderachtig. Ook de groten der aarde begonnen met een bouwpakket. De computerrevolutie startte met de Altair 8800, ’s werelds eerste minicomputer, die draaide op een voorloper van Microsofts BASIC. Dat inspireerde Steve Jobs en Steve Wozniak weer om hun Apple I te maken. De rest is geschiedenis.

Die knutsel-Kano is een verademing in een tijd dat gadgets zich amper onder de motorkap laten kijken. Gemak dient de mens, maar bij de kant-en-klare systemen die nu verkocht worden heb je als consument weinig meer in te brengen. Batterijen vervangen in smartphones en tablets wordt een zeldzaamheid, zelfs het geheugen laat zich meestal niet meer uitbreiden. De jongste nieuwe generatie notebooks is niet eens meer los te schroeven. Website iFixit.com, beroemd om zijn uitgebreide demonteersessies, klaagt steen en been over flinterdunne laptops die van lijm aan elkaar hangen.

Ook software verdwijnt achter slot en grendel, weggestopt in downloadwinkels met automatische updates. We prijzen het gebruiksgemak van de iPad, omdat een peuter en een hoogbejaarde oma er meteen mee aan de slag kunnen. Maar de eigen speelruimte wordt door de gelikte ecosystemen van Apple, Amazon, Microsoft en Google tot een minimum beperkt. En het ‘Apple-model’ – de verregaande integratie van hardware, software en online diensten – wint alleen maar aan populariteit.

Er groeit nu een generatie op die vrolijk swipend door het leven gaat; hun wereld wordt bepaald door de grote Amerikaanse bedrijven. Vertrouwen in deze uitdijende digitale systemen is alleen gerechtvaardigd als je die systemen ook goed kunt controleren. Bijvoorbeeld hoe (on-)zorgvuldig ze met onze gegevens omgaan en in welke mate ze informatie ongevraagd doorspelen naar veiligheidsdiensten.

Daarvoor is kennis voor nodig van wat er zich onder de motorkap afspeelt. De Kano leert de gebruikers te werken met de essentiële digitale bouwstenen. En weten wat de fundamenten van computersystemen zijn kan geen kwaad in een tijd dat er aan die fundamenten gemorreld wordt.

Marc Hijink is redacteur technologie @marchijinkNRC