Onafhankelijk? Maar niet zonder pond en koningin

De Schotse premier Alex Salmond Foto AFP

De Schotse regering kwam gisteren met haar blauwdruk voor een onafhankelijk Schotland. Dat zal EU-lid blijven, het pond en koningin houden, en vrij zijn van kernwapens.

1 Waarom wil Schotland onafhankelijkheid?

Volgens nationalisten kan Schotland buiten de unie met Engeland, Wales en Noord-Ierland welvarender en rechtvaardiger worden. Dan worden „beslissingen genomen door mensen die om Schotland geven”, zei premier Alex Salmond gisteren.

De bevoegdheden die Schotland in 1999 kreeg, toen het een eigen parlement kreeg dat beslist over onderwijs, zorg, huisvesting en landbouw, gaan volgens de nationalisten niet ver genoeg. ‘Londen’ regelt nog geldzaken, defensie en buitenlandse zaken.

Scottish National Party voert al lang campagne voor onafhankelijkheid. Toen de partij in 2011 een meerderheid kreeg in het Schotse parlement kreeg, beloofde Salmond een referendum – op 18 september 2014. Bij een ‘ja’ scheidt Schotland op 24 maart 2016 van het Verenigd Koninkrijk.

2 Waarom is deze blauwdruk nodig?

De Schotse kiezer heeft veel vragen over onafhankelijkheid. Die variëren van ‘houdt Schotland het pond sterling?’ (ja) tot ‘blijft Schotland een monarchie?’ (ja) en ‘ik ben Engelsman maar woon in Schotland, krijg ik een Schots paspoort?’ (dat moet je aanvragen, je wordt wel Schots ingezetene).

In 649 pagina’s probeert de Schotse regering op de meeste vragen een antwoord te geven. Dat moet de 47 procent overhalen die volgens peilingen ‘nee’ zal stemmen – en de 15 procent die nog niet weet hoe te stemmen, overtuigen van onafhankelijkheid.

3 Hoe ziet Schotland er na onafhankelijkheid uit?

Schotland wordt een monarchie met een eigen leger. Het land zit in een muntunie met en heeft een grensverdrag met Engeland, Wales en Noord-Ierland. Het is EU-lid en – als kernwapenvrije ‘natie’ – van de NAVO. Het is een verzorgingsstaat naar min of meer Scandinavisch model. Vrouwen worden gestimuleerd te werken doordat de kinderopvang tot vier jaar gratis is. Het minimumloon zal in lijn zijn met kosten van levensonderhoud, de pensioenen stijgen mee net inflatie. De Schotten zijn, wordt voorspeld, 600 pond (708 euro) beter af dan nu.

Schotland heeft voldoende hulpbronnen om zichzelf te kunnen bedruipen. Niet alleen olie en gas, maar ook wind- en waterenergie zorgen voor inkomsten. Omdat die rechtstreeks naar de Schotten gaan, en niet via de gezamenlijke Britse schatkist en een ingewikkelde verdeelsleutel terugkomen, zal Schotland welvarender zijn.

4 Wat zijn de risico’s van onafhankelijkheid?

De meeste ideeën van de Schotse regering zijn afhankelijk van de welwillendheid van anderen. Willen de Engelsen, Welsh en Noord-Ieren wel een munteenheid met de Schotten? Volgens Salmond wel: „De pond is net zo goed een Schotse munt als een Britse.” Maar Britse politici hebben, wijzend op de eurozone, al twijfels geuit.

Salmond zegt dat EU-lidmaatschap geen probleem is omdat Schotland geen nieuwe lidstaat is. „Een soepele overgang naar volledig lidmaatschap kan plaatsvinden op de dag dat Schotland onafhankelijk wordt.” Spanje, beducht voor Basken en Catalanen, zou dwars kunnen liggen.

De Schotse regering wil veel Britse impopulaire maatregelen afschaffen en impopulaire beslissingen terugdraaien. Zo zouden Schotse families in sociale woningen geen belasting betalen voor een logeerkamer (zoals nu in het Verenigd Koninkrijk), en wordt Royal Mail genationaliseerd.

5 Wat vinden tegenstanders van de blauwdruk?

„Een verlanglijstje zonder prijskaartje” en „fictie”, zei Alastair Darling, oud-minister en voorzitter van de Better Together-campagne. De minister voor Schotland, Alistair Carmichael: „670 pagina’s die ons niets duidelijker maken over zaken als munteenheid, pensioenen en de kosten van onafhankelijkheid. Zelden zoveel woorden gebruikt om zo weinig te zeggen.”