Japan wil af van zijn oude pacifisme

Premier Abe wil na decennia af van het Japanse pacifisme. De Chinese opstelling geeft hem de wind in de zeilen.

De Chinese expansie in de Oost-Chinese Zee, die zich dit weekeinde uitte via nieuwe aanspraken op het luchtruim boven de zee, komt op een moment dat een andere grote mogendheid in de regio, Japan, zich net probeert te ontworstelen aan decennia van pacifisme.

De Chinese claims op de luchtzone boven de wateren met de omstreden Senkaku-eilandjes (Diaoyu voor de Chinezen) komen premier Shinzo Abe niet slecht uit. Abe wil niets liever dan artikel 9 uit de Japanse grondwet vervangen, dat een aanvalsoorlog verbiedt en het militaire apparaat aan banden legt. Het huidige conflict met China kan daarbij helpen.

De regering kwam dan ook meteen in actie, toen Japanse luchtvaartmaatschappijen zich naar de nieuwe Chinese regels besloten te richten. Onder druk van de regering trokken Japan Airlines en All Nippon Airways daarop gisteren hun eerdere besluit in.

Er zijn meer tekenen dat de regering van Abe, zelf kleinzoon van een prominente legeraanvoerder tijdens de Tweede Wereldoorlog, de oude terughoudendheid wil laten varen. Voor het eerst in meer dan tien jaar is de defensiebegroting dit jaar iets verhoogd, voor volgend jaar is een verhoging met 3 procent aangekondigd. De Japanners breiden met name hun amfibische strijdkrachten sterk uit, terwijl ook de kustwacht extra geld krijgt. Beide kunnen nuttig zijn bij conflicten om kleine eilandjes.

In 2011 waren de strenge regels op de productie en uitvoer van wapens al versoepeld. Japanse bedrijven mochten voortaan meedoen aan de ontwikkeling en productie van wapens met bedrijven uit de VS en de EU. De uitvoer van wapens werd toegestaan, mits die bedoeld waren voor militaire missies met een humanitair oogmerk.

Veel mensen in de omringende landen, die zwaar hadden te lijden onder Japanse agressie in de vorige eeuw, maken zich intussen zorgen over het assertievere beleid van Abe. Ze namen aanstoot aan een foto van dit voorjaar van Abe in een militair vliegtuig met het nummer 731, hetzelfde als van een beruchte eenheid uit de jaren 30 en 40, die dodelijke proeven deed op Chinese gevangenen. Ook de naam van een nieuw marineschip, Izumo, net als een schip dat destijds meedeed aan de inval van China, viel verkeerd.

In ruil voor ontwapening heeft Japan sinds 1945 vertrouwd op de steun van de Amerikanen. Het was een deal die niet alleen de Japanners en de VS maar ook de omringende landen paste, gezien Japans verleden. Maar de laatste jaren dringen de Amerikanen er, ook om financiële redenen, op aan dat Japan zelf meer doet aan zijn defensie. Dat heeft veel Japanners, vooral conservatieven, het gevoel gegeven dat ze minder kunnen vertrouwen op de Amerikanen, mocht het tot een conflict met China komen.

Dat is echter een indruk die de Amerikanen willen vermijden, ook wegens hun geloofwaardigheid elders in de wereld. De vlucht met de B-52’s houdt daarmee rechtstreeks verband.