Eind niet goed & al niet goed

Langlopende series vragen om een betekenisvolle afsluiting Wie jaren meeleefde, eist een logisch of organisch einde Komt dat er niet, dan discussiëren de verbolgen fans er jaren later nog over

redacteur cultuur

‘Wat weet jij er nou van? Wie heeft dit opgebouwd. Ik, niemand anders.” Daar was het, twee afleveringen voor het einde van Breaking Bad: de langverwachte verwijzing naar maffiafilm Scarface. In een dramatisch telefoongesprek bijt Walter White het zijn vrouw Skyler toe, zoals de tierende Scarface, gespeeld door Al Pacino, deed bij zijn vrouw: „Who put this thing together? Me, that’s who!”

Walt werd nooit de criminele koning die hij wilde zijn, maar de geestelijke staat van de gevallen drugskok komt overeen met die van de Cubaanse maffiabaas Scarface: een gemene cocktail van grootheidswaanzin, paranoia en gruwelijke eenzaamheid. Voor Walt is alles mislukt. Zijn drugsavontuur en moorden waren bedoeld om zijn gezin na zijn overlijden aan longkanker een onbezorgd leven te geven. Maar hij eindigt als ontmaskerde crimineel, gehaat door zoon en vrouw.

Zijn uitval naar Skyler, die hij met de dood bedreigt, heeft een dubbele laag. Dat kan hij nog doen: zijn vrouw, bondgenoot in het kwaad, vrijpleiten door schuld op zich te nemen.

De apotheose gaf de fans optimale bevrediging door alle losse eindjes keurig af te knopen. Walt doodt de nazibende die zijn drugshandel overneemt, bevrijdt zijn collega-drugskok Jesse, parkeert zijn overgebleven miljoenen in een fonds voor zijn kinderen, chanteert twee oud-compagnons om het te beheren, bezoekt nog eenmaal zijn vrouw en sterft dan tussen de ketels waar zijn meth werd gebrouwen. Terwijl de camera uitzoomt als hij op de grond ligt, klinkt een liedje: „Denk dat ik kreeg wat ik verdiende”.

Tip: laat het slot niet zwabberen

Moderne televisieseries, met hun verhaalboog die meerdere jaren omvat, vragen om een betekenisvolle afsluiting. De kijkers eisen catharsis. Of tenminste een logisch einde dat óf organisch voortkomt uit de ontwikkelingen óf stof voor discussie geeft. Een slechte finale kan jarenlang opgebouwde waardering teniet doen. Blijkens het recente afscheid van meerdere grote series is dat geen sinecure.

Een jaar geleden eindigde de Deense misdaadserie The Killing met een veelbesproken, verbazingwekkende wending, die de inventiviteit van de makers onderstreepte. Politiek drama Borgen eindigde zonder veel allure, met een seizoen waarin de evidente kracht (personage Birgitte Nyborg) streed met de ingebakken zwaktes (gezochte plotjes). Recent eindigde de formidabele seriemoordenaarserie Dexter na een slap achtste seizoen in een anticlimax.

Schoorvoetend overwon Dexter zijn gebrek aan empathie, om na de dood van zijn zus alsnog te besluiten dat hij een onmens is die ongeluk brengt, zijn dood te veinzen en uit het leven van zijn kind en vriendin te verdwijnen. In de laatste beelden zien we dit baken van discipline en kille luxe in een nieuw leven als houtarbeider, met zwerversbaard in een boshut. Een happy end was schokkend geweest, een dodelijke straf louterend, maar dit zwabberend slot was helaas zielloos.

Memorabele finales zijn er te over. Aandoenlijk is de ouderwetse romantechniek waarbij wordt verteld hoe het de personages in de toekomst vergaat. Dat gebeurde bij het meesterlijke doodgraversdrama Six Feet Under. Na vijf seizoenen reflectie op dood en leven zagen we hoe het de familie Fisher zou vergaan, en hun sterfdatum. Langlopende plotlijnen netjes afknopen, zoals bij Breaking Bad, wordt gewaardeerd: zie Friends, zie Sex and the City. Daar tegenover staat out with a bang: tragisch en daarom sterk is de onverwachte dood van een personage, zoals die van Rachel in het Britse vriendendrama Cold Feet.

De serie die de toon zette voor de hedendaagse epische vertelling, The Sopranos, kreeg ook het meest gedurfde slot. Maffiabaas Tony Soprano kijkt in het restaurant op van zijn bord met uienringen als het beeld op zwart gaat. Tien seconden in plaats van de minuten die schepper David Chase in gedachten had, meer stond zender ABC niet toe, maar lang genoeg om kijkers te laten denken dat de verbinding was verbroken. Dat was ook zo, maar niet in technische zin. Chase verbrak botweg de verbinding met de levens van zijn personages.

Alles was een droom? Domper!

Het einde van The Sopranos is lang niet zo ambigu en omstreden als de finale van Lost, waar drie jaar later nog dagelijks over gediscussieerd wordt op talloze fansites. Vraag maar aan Damon Lindelof, co-auteur en co-showrunner. Vorige maand vroeg Hollywood Reporter hem om een recensie van de laatste aflevering van Breaking Bad. De dag na de uitzending schreef Lindelof dat hij had willen uitweiden over zijn bewondering voor een perfect slot, waarmee Breaking Bad definitief toetrad tot „het pantheon van beste series ooit gemaakt”. Maar zijn Twitter-feed liep vol met reacties die allemaal zeiden: „Hé Lindelof, zag je dat? Zo moet je een serie eindigen!” Waarna de auteur erkende dat hij op zijn sterfbed nog de teleurstelling en woede van Lost-fans zal voelen.

Alleen veel liefde kan zoveel haat losmaken. Lost was jarenlang groots en meeslepend. Maar het einde leek op de meest eerloze truc uit de gereedschapskist van vertellers: het was allemaal een droom. De overlevenden van de vliegtuigramp op het eiland waren al die jaren al dood en het eiland met de mysterieuze krachten fungeerde als het vagevuur. Toelichting wilden de makers nooit geven.

Is het einde van het briljante Breaking Bad ideaal? Emily Nussbaum stelde in The New Yorker dat dit keurig afhechten zo’n verontrustende serie niet paste. Ze opperde dat we naar de wensdroom van de zieke, opgejaagde Walt hadden gekeken. Soms is een alternatieve interpretatie ook maar een wensdroom. Vince Gilligan, schepper en showrunner van Breaking Bad, verwierp de zienswijze. Zijn einde laat alleen open wat open kon blijven. Bij toekomstige seriefinales kan hij met een gerust hart Twitter checken.