Een tikje melodrama voor eerlijker wereld

De gelauwerde Britse filmmaker Ken Loach krijgt een retrospectief van zijn beste films, dat in 14 filmtheaters te zien zal zijn. De socialist stelt authenticiteit en naturalisme altijd voorop.

Een moeder vecht tegen de kinderbescherming om haar kinderen te behouden in Ladybird, Ladybird (1994)

Filmmaker Ken Loach is een socialist in hart en nieren. Zijn politieke voorkeur komt sterk naar voren in zijn films. Soms wat pamflettistisch, maar vaak met interessant resultaat. Zo is zijn historische drama Land and Freedom een van de weinige films over de Spaanse Burgeroorlog waarin daadwerkelijk veel tijd wordt besteed aan de politieke motieven van de strijd.

Het oeuvre van Loach (1936) is sterk geworteld in het sociaal-realisme, de dominante stroming in de Britse cinema. Voor de Tweede Wereldoorlog waren het vooral documentairemakers die grote belangstelling toonden voor het lot van gewone mensen, na de oorlog bekommerden de regisseurs van de Free Cinema-beweging zich om de verschoppelingen van de aarde. Loach combineert in zijn werk de observerende blik van de documentairemaker met elementen uit de naoorlogse ‘kitchen sink’-films, waarbij hij er niet voor terugschrikt om af en toe wat melodramatische elementen te gebruiken om zijn boodschap erin te hameren. Hij gebruikt het liefst amateur-acteurs, waarbij improvisatie is toegestaan – het script is niet heilig. Authenticiteit en onopvallend naturalisme staan voorop: in casting, decors, kostuums, acteren en camerawerk.

Loach begon zijn loopbaan in de jaren zestig bij de BBC, regisseerde zijn eerste speelfilm in 1967 (Poor Cow) en maakt nog steeds af en toe documentaires; zijn laatste, The Spirit of ’45, draait op het retrospectief Ken Loach: The Wonderful World of Ordinary People dat in veertien filmtheaters te zien is. In het veertien films omspannende programma zitten vooral zijn meest recente films, aangevuld met twee jarenzestigtitels. Jammer genoeg ontbreekt zijn vroege televisiewerk. Ook jammer dat de vreemde eenden in Loach’ bijt, zoals zijn enige jeugdfilm Black Jack ,ontbreken.

Vanaf de jaren negentig zit er meer en meer humor in zijn films, zie vooral zijn tragikomische meesterwerk Riff-Raff over de ervaringen en camaraderie van een stel bouwvakkers op een bouwplaats waar slechte arbeidsomstandigheden de norm zijn. De protagonisten van Loach komen altijd uit het arbeidersmilieu en hij trekt zich sterk hun lot als uitgebuite en onderdrukte klasse aan. Zijn films zullen niet herinnerd worden om hun cinematografische kwaliteiten maar om hun bezielde onderwerpskeuze: in de films van Loach wordt vrijwel altijd een maatschappelijke misstand aan de kaak gesteld: woningnood (Cathy Come Home), de gevolgen van privatisering (The Navigators), uitbuiting (It’s a Free World), en armoede (Kes, Raining Stones).

Ken Loach: The Wonderful World of Ordinary People. 28 november t/m 21 februari, in 14 filmtheaters. Inl: kenloach.nl