Een gevaarlijke wending

Een gespannen situatie in de Oost-Chinese Zee heeft de afgelopen dagen een gevaarlijke wending genomen. Een conflict tussen China en Japan over enkele kleine, onbewoonde eilandjes heeft opeens een veel grotere lading gekregen. Oorzaak is het onverwachte en roekeloze Chinese besluit, dit weekeinde, om over een groot deel van de zee eenzijdig een ‘luchtverdedigingszone’ af te kondigen, waarbinnen vliegtuigen zich voortaan moeten bij melden bij de Chinese luchtverkeersleiding, in de praktijk het leger. Doen ze dat niet, dreigde Beijing, dan volgen „defensieve noodmaatregelen”. Oftewel: een militaire confrontatie.

Japan heeft meteen scherp protest aangetekend, net als de Verenigde Staten – die niet alleen een bondgenoot van Japan zijn, maar ook een belangrijke macht in de regio die tegenwicht biedt aan de Chinese reus. Washington noemde de eenzijdige verandering van de status quo door China onacceptabel en verbond daaraan de logische consequentie: de Amerikaanse luchtmacht liet twee B52-bommenwerpers (ongewapend, en zonder begeleiding) zoals al lang gepland was over de eilandjes vliegen en dus door de ‘verdedigingszone’ die China heeft afgekondigd. Zonder zich bij de Chinese verkeersleiding te melden.

Hadden de Amerikanen niet zo snel gereageerd, dan zou het steeds moeilijker en riskanter zijn geworden de Chinese maatregel te pareren. Nu hebben ze laten zien dat ze de nieuwe Chinese zone echt niet erkennen.

Wat de situatie extra explosief maakt, is de Amerikaanse veiligheidsgarantie voor Japan. Wordt Japan aangevallen, dan schiet Amerika te hulp. Die garantie strekt zich ook uit tot de omstreden eilandjes, verzekerde de Amerikaanse minister van Defensie Hagel onlangs nog. Washington dringt er al lang op aan dat China en Japan hun meningsverschil diplomatiek oplossen, maar kan zomaar een militair conflict ingetrokken worden – door overmoedig optreden van een van beide landen of zelfs door een vergissing of misverstand op volle zee of in de lucht.

Extra onheilspellend is dat de recente escalatie zich afspeelt tegen de achtergrond van veranderende machtsverhoudingen. China stelt zich ook ten opzichte van andere landen in de regio steeds intimiderender op. Japan voelt zich steeds minder gebonden aan zijn pacifistische beginselen, die sinds de Tweede Wereldoorlog in de Grondwet zijn verankerd. En de bereidheid van de VS om zich als wereldmacht te laten gelden, is niet meer vanzelfsprekend. Maar president Obama heeft nu doortastend opgetreden. China is aan zet, om te laten zien dat het een verantwoordelijke wereldmacht kan zijn.