Duitse bescheidenheid is weg

Duitse coalitie van sociaal-democraten en christen-democraten is verdeeld over binnenlands beleid, maar eensgezind dat Duitsland een prominente rol moet spelen in de wereld.

De coalitiepartijen ondertekenden vanmorgen een voorlopig akkoord. Aan de tafel zitten vanaf links SPD-leider Sigmar Gabriel, CDU-leiderAngela Merkel en CSU-leiderHorst Seehofer. Foto’s Reuters

Duitsland presenteert zich vandaag aan de wereld als een groot en zelfbewust land, midden in Europa, stevig verankerd tussen Polen in het oosten en Frankrijk in het westen. Uit het bijna tweehonderd pagina’s tellende regeerakkoord dat vandaag bekend werd, na wekenlange interne discussie en extern geruzie, rijst Duitsland op als het machtigste en succesvolste Europese land dat de verantwoordelijkheid moet nemen bij het oplossen van de economische crisis in Europa.

Het akkoord tussen de sociaal-democraten en de christen-democraten bevat in dit verband een veelbetekenende zin: „Duits moet ook in de praktijk gelijkgesteld worden aan de beide andere werktalen Engels en Frans.”

Het hameren op de gelijkstelling van de eigen taal is meer dan symbolisch voor de nieuwe rol die deregering voor zich weggelegd ziet bij het bestemmen van het lot van de Europese Unie. Ook die andere kleine maar omstreden maatregel, de invoering van een tolvignet voor buitenlandse personenauto’s op Duitse snelwegen, wijst erop dat de Duitsers hun door historische schuld gevoede bescheidenheid hebben afgelegd en zakelijk willen afrekenen met de buren. Voor Berlijn is het vanaf nu no more mister nice guy. Dat was voor de zuidelijke Europese landen al langer duidelijk; zij ondergaan de Duitse strengheid op economisch terrein aan den lijve.

Daarbij hoeven de Nederlanders, die zich vaak koesteren in de welwillende belangstelling van de grote oosterbuur, zich geen illusies te maken. In de hele tekst komen de woorden ‘Niederlande’, ‘Holland’, ‘Amsterdam’, ‘Den Haag’, of ‘Rutte’ niet voor. Duitsland speelt op het terrein van buitenlands beleid in een andere divisie: de VS, Rusland en China, dat zijn de gesprekspartners van het Bundeskanzleramt, het Duitse ministerie van Algemene Zaken van Angela Merkel.

De tekst van het conceptregeerakkoord stond waar het ging om binnenlandse kwesties nog vol twistpunten, zoals het door de SPD geëiste wettelijke minimumloon. Maar zo verdeeld als de partijen zijn over het binnenlands beleid, zo eenstemmig lijken zij als het gaat om de rol die Duitsland moet spelen in de wereld. De Duitse verantwoordelijkheid voor het oplossen van de crisis in Europa betekent bijvoorbeeld automatisch ook voortzetting van de Duitse kuur. „We moeten de regels voor banken zo maken dat nooit meer de welvaart van staten bedreigd kan worden door figuren op de financiële markten.”

De nieuwe regering beschouwt de Europese gemeenschap met een koele blik, zonder overdreven sentimentaliteit: elk land moet opdraaien voor de eigen schulden. Duitsland wil best noodkredieten geven in de toekomst maar Berlijn blijft zich verzetten tegen een centraal Europees fonds dat landen uit de brand helpt. „Elke vorm van ‘vergemeenschappelijking’ van staatsschulden zou de noodzakelijke zelfbeschikking van de nationale politiek in de afzonderlijke lidstaten in gevaar brengen.” Daarbuiten veegde Merkel deze week de internationale kritiek op het Duitse handelsoverschot van tafel: de EU moet geen verbond van zwakkelingen worden.

Maar Duitsland is ook bereid verantwoordelijkheid te dragen buiten Europa. De samenwerking binnen de NAVO blijft, ondanks de NSA-affaire, van fundamenteel belang voor vrijheid, veiligheid en welvaart, zo staat in het regeerakkoord. Duitsland zal zich ook meer laten gelden „op NAVO- en EU-niveau”. De regering wil in verband met de internationale rol die het land wil spelen niet verder bezuinigen op defensie. De regering streeft ernaar 0,7 procent van het bruto binnenlands produkt (bbp) uit te geven aan ontwikkelingssamenwerking. Door middel van „innovatieve financieringsinstrumenten” zoals het belasten van de financiële markten hoopt de regering jaarlijks voor dat doel op een miljard euro extra.