Blijdschap om akkoord, maar een huwelijk uit liefde is het niet

CDU, CSU en SPD krijgen allemaal iets in hun akkoord voor een ‘grote coalitie’. Van een minimumloon (SPD), tolvignet voor buitenlandse auto’s (CSU) tot geld voor oudere moeders (CDU). Veel gemeenschappelijks hebben de partijen niet. En kanselier Angela Merkel? Die staat boven de partijen.

De nieuwe regering van Angela Merkel (CDU) maakt een stapje naar links. Het regeerakkoord tussen CDU/CSU en SPD, dat vanochtend om kwart voor twaalf werd getekend, bevat afspraken over het minimumloon van 8,50 euro, een pakket pensioenmaatregelen, en investeringen in onderzoek, onderwijs en infrastructuur. In totaal gaat het om 23 miljard euro extra, maar nieuwe belastingen zullen niet worden geheven.

De blijdschap van de onderhandelaars die vanochtend om kwart voor zes na zeventien uur onderhandelen tot het akkoord kwamen, wordt getemperd omdat het resultaat nog moet worden voorgelegd aan de sociaal-democratische achterban. De ruim 450.000 leden van SPD mogen zich tot half december in een partijreferendum uitspreken over de afspraken. Tot die tijd wil de SPD geheim houden welke ministers de partij zal leveren. Duidelijk is alleen de verhouding: de CDU krijgt zes posten, de CSU drie en de SPD zes. Algemeen wordt aangenomen dat SPD-partijvoorzitter Sigmar Gabriel vicebondskanselier wordt en minister van een nieuw te vormen ‘superministerie’ voor Energie en Economie. Niemand weet wat de uitkomst zal zijn van het ledenreferendum, maar duidelijk is wel dat een afkeuring een regeringscrisis zal opleveren, het vertrek van de SPD-partijtop en nieuwe verkiezingen.

Dat het geen liefdeshuwelijk is, deze ‘grote coalitie’ tussen christen-democraten en sociaal-democraten, blijkt onder meer uit het compromis over het minimumloon. Dat wordt fasegewijs ingevoerd en pas definitief in 2017, één jaar voor de verkiezingen. Die afspraak functioneert zo als een verzekeringspolis voor Merkel dat de sociaal-democraten niet voortijdig, op een voor hen gunstig moment, uit de regering stappen.

In de ‘GroKo’ (Grosse Koalition), zoals de nieuwe regering nu wordt genoemd en in karikaturen wordt voorgesteld als een krokodil met het kapsel van Merkel, zijn geen keuzen gemaakt: de drie deelnemende partijen krijgen al hun lievelingsprojecten. De tol voor buitenlandse auto’s voor de CSU, een extra centje voor ‘oudere moeders’ voor de CDU, en het mogelijk maken van een dubbele nationaliteit voor Turken, die in Duitsland geboren zijn.

Maar een duidelijk groot binnenlands project waar alle drie partijen achter staan, doemt niet op uit de gemaakte afspraken. Zo is de omschakeling van de Duitse economie naar duurzame bronnen van energie, de befaamde Energiewende, op de achtergrond geraakt. In plaats van een Herculestaak is het een afspraak geworden om tot 2030 te streven naar een percentage 55 tot 60 procent groene energie. Wat overigens nog altijd veel meer is dan wat Nederland op dit terrein doet. Concreet lijkt alleen het voornemen om een nieuw ministerie in het leven te roepen dat de omwenteling moet coördineren. Het is daarbij veelzeggend dat het thema nu economisch wordt gedefinieerd en is weggehaald bij het ‘groene’ ministerie van Milieu.

Vandaag kan meteen ook vastgesteld worden dat de uiterste houdbaarheidsdatum van alle gedetailleerde afspraken snel gepasseerd zal zijn. Dat komt omdat veel onderwerpen nogal tijdgebonden zijn, dan wel gekoppeld aan onderwerpen die recent actueel waren. Kritiek is er ook op het feit dat de dikke bundel detailafspraken het parlement aan banden legt.

Het enige thema dat gemeenschappelijk wordt gedragen, is het vasthouden van het economisch succes van Duitsland en van de promotie van Duitsland in Europa en in de wereld. En dat project lijkt bij uitstek een privéonderneming van Angela Merkel zelf. Dat is ook de achtergrond van haar populariteit in eigen land. Het hameren op stabiliteit, zuinigheid en concurrentiekracht. En op eenheid.

Voor onderwerpen waarover verdeeldheid heerst, voor de politiek in engere zin, zijn altijd anderen verantwoordelijk. Merkel staat daarboven als de koningin van de consensus. Zo ook nu: als het misgaat met de SPD ligt de schuld niet bij haar.