Voor het grootste, het kleinste en het brein

Fred Kavli (1927-2013)

Fred Kavli verruilde het uitzicht op de Noorse fjorden voor dat op de Stille Oceaan. En werd een rijke filantroop.

Afgelopen donderdag is in Californië Fred Kavli overleden. Kavli, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in relatieve armoede opgroeide in het Noorse Eresfjord, is weinig bekend bij het grote publiek. Maar des te beroemder was hij in de wetenschap: zijn Kavli Foundation richtte zeventien onderzoeksinstituten op. De meeste bevinden zich in de Verenigde Staten, als onderdeel van prestigieuze universiteiten als Harvard, Caltech en MIT, maar er zijn er ook drie in Azië en drie in Europa: in het Britse Cambridge, in Kavli’s geboorteland Noorwegen en bij de TU Delft.

Fysicus Leo Kouwenhoven, vanaf het begin aan dat Delftse instituut verbonden, heeft Kavli meermalen ontmoet. „Een rustige, teruggetrokken man. Onopvallend.”

Maar ook een man met een scherp zakelijk en strategisch inzicht. Nadat Kavli was afgestudeerd aan het Noors Instituut voor Technologie, maakte hij vanaf 1958 fortuin in de VS met zijn bedrijf Kavlico. Het in Zuid-Californië gevestigde bedrijf maakte sensoren voor auto’s, vliegtuigen en raketten – ze zitten zelfs in het ruimtestation ISS. De Kavli Foundation richtte hij op toen hij in 2000 zijn bedrijf verkocht.

De 17 Kavli-instituten opereren in de drie vakgebieden die Kavli koos: die van de grootste schalen (astrofysica), van de kleinste schalen (nanofysica), en van het meest complexe (het menselijke brein). In 2008 haalde hij op het York Science Festival herinneringen op aan winterse skitochten in zijn jeugd. „Soms danste het Noorderlicht langs de hemel en boven de besneeuwde bergtoppen. Dan dacht ik aan het mysterie van het heelal, de planeet, de natuur en de mens. Die fascinatie ben ik nooit kwijtgeraakt.’’

Vanaf 2008 kent de Kavli Foundation bovendien tweejaarlijks wetenschapsprijzen van 1 miljoen euro toe, die, uitgereikt door de Noorse Koning, een tegenhanger vormen van de Zweedse Nobelprijzen. Met name de trefzekere keuze voor kwaliteit bij de prijswinnaars en de instituten, maakt de Kavli Foundation zo gewaardeerd, zegt Kouwenhoven. „Zelfs Harvard, dat leeft van schenkingen die geregeld veel groter zijn dan die van Kavli, noemt heel expliciet zijn naam. Omdat die naam borg staat voor kwaliteit en visie, en zo vervolgens ook weer andere investeerders aantrekt.”