Superheld is niet langer altijd een blanke hetero

Strips gaan vaker over supermoslims, superhomo’s en supervrouwen. De aanpassingen zijn nodig om nieuwe lezersgroepen aan te trekken.

Van boven naar beneden: Kamala Khan als Ms. Marvel, Dust van X-Men, homokus in Midnighter. Rechts: Simon Baz, de Libanese Green Lantern.

Marvel Comics is een nieuwe superheld rijker: Kamala Khan. Deze zestienjarige Amerikaanse tiener van Pakistaanse ouders uit New Jersey neemt in februari de naam aan van superheld Ms. Marvel. Voorheen was dat een grote blondine met cup DD in een hoog uitgesneden badpak. Khan verruilt dat voor een loszittend en vooral verhullend kostuum. Deze islamitische Ms. Marvel moet een nieuwe lezersgroep de wonderlijke wereld van de stripsbladen intrekken.

In de stal van stripuitgever Marvel is Khan de eerste moslimheld met een eigen serie. Moslims met superkrachten bestonden al wel in bijrollen. Zo behoort de Afghaanse Dust tot de X-Men en verschijnen al jaren superhelden en -schurken uit het Midden-Oosten bij Marvel Comics en concurrent DC Comics. Die laatste loopt een jaar voor op Marvel met de Libanees-Amerikaanse held Simon Baz in de rol van de Green Lantern. Baz werd bedacht door schrijver Geoff Johns, zelf half Libanees, om het publiek beter te informeren over moslims in Amerika.

Ook andere minderheden zijn vertegenwoordigd in de superheldenwereld. Zwarte karakters sinds mee sinds de jaren zeventig – op het hoogtepunt van de blaxploitation periode – en zijn al decennia het niveau ontstegen van afro’s en gouden kettingen.

In 2011 nam Miles Morales – half African American, half Latino – de rol over van Spider-Man. Weliswaar in een bijreeks, maar toch. De eerste homoseksuele held Northstar kwam al in 1992 stormachtig uit de kast toen hij in een gevecht „I am gay!” schreeuwde. Vorig jaar trouwde Northstar met zijn vriend Kyle in de serie Astonishing X-Men, toevallig net nadat president Obama zich had uitgesproken voor het homohuwelijk. Het eerste huwelijk tussen twee mannelijke superhelden vond overigens al plaats in 2002.

Deze diversiteit in de comics zien bioscoopbezoekers niet terug in verfilmingen. Batman, Iron Man, Thor, The Avengers of Superman blijven in hun films heteroseksuele blanke mannen. De filmtrilogie van vampierenjager Blade (1998, 2002 en 2004) met de Afro-Amerikaanse Wesley Snipes is de uitzondering op de regel. Hoewel stripboekenliefhebbers schreeuwen om vrouwelijke heldinnen in de hoofdrol, lijkt Hollywood na het floppen van Catwoman (2004) en Elektra (2005) de boot af te houden. En dat terwijl de stripboeken al decennia lang vol staan met vrouwelijke helden als Wonder Woman en Ms. Marvel. In weerwil van hun naam bestaat de serie X-Men – dit jaar opnieuw gelanceerd – tegenwoordig uit louter vrouwen.

Met deze pluriformiteit aan striphelden reageert de stripboekenindustrie – op papier althans – op de eveneens veranderende Amerikaanse afzetmarkt. Het Pew Research Center voorspelt dat in 2050 blanke Amerikanen nog maar 46 procent van de bevolking uitmaken. In 1960 was dat nog 85 procent. Willen uitgevers als Marvel en DC Comics overleven in de 21ste eeuw dan moeten zij hun aanbod aanpassen. In die trend passen nieuwe helden als Khan.

Schrijver Chris Huntington vertelt op Motherlode, het opvoedingsblog van The New York Times, hoe hij zijn uit Ethiopië geadopteerde zoon maar niet kon interesseren voor zijn grote idolen zoals Superman. Dat vond Huntington jammer: „superhelden leerden mij als kind dat alles mogelijk is”. Totdat hij realiseerde dat zijn jeugdidolen allemaal wit waren en dat ze allemaal namen met een ‘blanke Angelsaksische, protestantse achtergrond’ hadden: Bruce Wayne, Donald Blake, Clark Kent, Steve Rogers, Reed Richards, Peter Parker. „Mijn zoon heet Dagim”, schrijft Huntington. „Hoe kan ik hem mijn stripboeken laten zien en me afvragen waarom hij ze niet leuk vindt?” Toen Marvel de donkere Miles Morales in de rol van Spider-Man plaatste, was Huntingtons zoon meteen fan. „Twee Halloweens achter elkaar verkleedt Dagim zich al als Spider-Man. Hij gaat met hem in bad en poetst zijn tanden met Spider-Man-tandpasta”.

In zijn boek Supergods verklaart de Britse stripboekschrijver Grant Morrison (o.a. Batman) die soepele omgang met afwijkende superhelden uit de achtergrond van de stripmakers. Volgens hem hebben de meeste stripmakers „een aangeboren verwantschap met buitenstaanders en mislukkingen”. De superheld in spandex is volgens hem sowieso maar één stap verwijderd van de wereld van de ‘fetisjist en travestiet’. Een goed voorbeeld is Wonder Woman, die van haar bedenker, hoogleraar psychologie William Moulton Marston, in 1940 een voorliefde voor bondage en lichte SM meekreeg.

In een essay in Comic Books and American Cultural History (2012) trekt literatuurwetenschapper Ben Bolling overigens het nut van minderheden in superheldenrollen in twijfel. Volgens hem speelt de homoheld Northstar bijvoorbeeld de ‘good gay’: de kuise homoseksueel die lichamelijk contact schuwt en daarmee weinig verschilt van zijn heteroseksuele collega’s. Kan een etnisch of seksueel diverse superheld werkelijk een pluriform publiek aanspreken?

Tekenaar Sana Amanat en schrijver G. Willow Wilson, beiden moslim, zijn overtuigd dat dit zal lukken met de nieuwe Ms. Marvel. Hun eigen ervaringen met leven én opgroeien als moslim in het Amerika na 9/11 stelt hen naar eigen zeggen in staat om zo realistisch mogelijk de worsteling weer te geven van Khan als Amerikaan en moslim met haar geloof, familie, haar krachten en het verslaan van schurken.