Sluit de brievenbussen van Apple en Google

Multinationals betalen via legale, maar omstreden trucs nauwelijks belasting De Europese Commissie wil de maas in de belastingwet dichten Nederland is een van de lidstaten met een dubieuze rol

Correspondent Brussel

Duizend miljard euro: dat is het fabuleuze bedrag dat alle Europese burgers tezamen naar schatting jaarlijks mislopen door belastingfraude, belastingparadijzen en ‘agressieve belastingplanning’. „In de afgelopen maanden heb ik van Europese regeringsleiders gehoord dat ze vastbesloten zijn om hier wat aan te doen”, zegt eurocommissaris Algirdas Semeta (Belastingen). „Maar dat is niet genoeg. Nu moeten ze ook echt in actie komen.”

De Litouwer gaf gisteren een voorzet: hij presenteerde een plan om een door grote, grensoverschrijdende bedrijven veel misbruikte maas in de Europese belastingwetgeving te dichten. „Burgers willen ook multinationals belasting zien betalen”, zei Semeta. „We bieden bedrijven alle voordelen van de interne markt. In ruil daarvoor moeten zij wel een eerlijke bijdrage leveren aan de publieksfinanciën. We kunnen ons geen parasieten meer veroorloven.”

Met het plan komt de Europese Commissie tegemoet aan de sinds de financiële crisis snel gegroeide kritiek op multinationals, zoals Apple, Google of Starbucks, die er via legale, maar omstreden trucs in slagen om nauwelijks belasting te betalen. Terwijl burgers en lokale bedrijven gebukt gaan onder belastingverhogingen.

Verschillende Europese lidstaten spelen een dubieuze rol bij het faciliteren van ‘belastingminimalisatie’, zoals het chic wordt genoemd. Semeta wilde gisteren tijdens de persconferentie niet zeggen welke dat zijn, maar onder zijn ambtenaren worden vooral Nederland en Luxemburg genoemd. „Dat is wel duidelijk”, zegt een van hen.

Nederland telt veel brievenbusfirma’s (12.000) en honderden bilaterale belasting- en investeringsverdragen, waardoor bedrijven uit de hele wereld gebruik kunnen maken van het gunstige Nederlandse belastingklimaat, ook bedrijven die niet of nauwelijks bijdragen aan de ‘echte’ economie.

De maas die Semeta wil dichten, zit in een richtlijn uit 1990, die beschrijft hoe er met buitenlandse dochters van bedrijven dient te worden omgegaan. Om te voorkomen dat de winsten en dividenden hieruit twee keer belast zouden worden, in twee landen, kwam hiervoor een vrijstelling: alleen het moederbedrijf zou worden aangeslagen, in het eigen land.

Een goedbedoeld idee: twee keer voor hetzelfde betalen is oneerlijk. In de praktijk slagen bedrijven er echter in om twee keer helemaal niet te betalen. Met brievenbusfirma’s worden dividenden en winsten omgezet in schulden en verliezen, waarover geen belasting hoeft te worden betaald. Dat kan straks niet meer.

De Europese Commissie wil bovendien dat in alle lidstaten een ‘anti-misbruik-regel’ wordt ingevoerd. Met zo’n regel kan een lidstaat die zich benadeeld voelt door soepelere regels in een ander land alsnog belasting heffen, als er bijvoorbeeld duidelijke aanwijzingen zijn dat een bepaalde constructie is opgezet voor belastingontwijking. Dit moet volgens Semeta leiden tot „eerlijke begrotingsinkomsten en eerlijkere concurrentie tussen bedrijven”. Oftewel: het kan niet langer zo zijn dat de ene lidstaat de ander het brood uit de mond stoot met gewiekst belastingbeleid.

De eurocommissaris wil dat de aanpassingen in de richtlijn uiterlijk eind volgend jaar zijn doorgevoerd. Maar het gaat voorlopig om voorstellen: de lidstaten en het Europees Parlement moeten zich hierover ook uitspreken. Niet iedereen is enthousiast: het Nederlandse standpunt is doorgaans dat de aanpak van belastingontwijking alleen zin heeft op wereldwijde schaal, als álle landen meedoen.

Bovendien lossen de plannen maar een deel van het probleem op: belastingontwijking is er in vele soorten en smaken. Een van de meest spraakmakende, waarbij dochters hun winst via brievenbusfirma’s overmaken als (onbelaste) royalty’s voor het gebruik van merknamen en bedrijfsconcepten, wordt niet aangepakt. Nog niet, want de Europese Commissie is hier wel mee bezig.

De echte ‘big bang’, zeggen commissie-ambtenaren, moet nog komen. Eerder dit jaar besloot de G20, de club van 19 grootste industrielanden plus de EU, om maatregelen te nemen tegen fiscale vluchtroutes. In juli presenteerde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) een actieplan, dat binnen nu en twee jaar moet zijn uitgevoerd. Semeta zei gisteren dat de commissie dit proces actief wil ondersteunen en niet wil wachten op de uitkomst. „Onze bijdrage aan het bereiken van internationale consensus is cruciaal.”