Een beetje scholier verveelt zich te pletter

Wetenschappers hebben een vijfde, akelige manier ontdekt waarop jongeren zich vervelen De verveling lijkt op depressie En komt vooral voor bij in de klas zitten en huiswerk maken

De minst prettige soorten verveling komen bijvoorbeeld voor als scholieren en studenten in de klas zitten. Nog niet duidelijk is wat daar aan te doen is. Foto ANP

Redacteur psychologie

Er zijn niet vier, maar maar liefst vijf manieren waarop jongeren zich kunnen vervelen. Een team van Duitse en Noord-Amerikaanse psychologen heeft tot hun verrassing een extra en nogal akelig type verveling ontdekt, naast de vier soorten die ze al kenden. Ze beschrijven hun vondst in het wetenschappelijk tijdschrift Motivation and Emotion.

Vervelingsonderzoekers konden het maar niet eens worden over de vraag of verveling een emotie is die gepaard gaat met grote lichamelijke opwinding of juist met kalmte, en hoe goed of juist akelig verveling voelt. Jongeren beschrijven hun eigen ervaringen met verveling ook verschillend. (En ja, ouderen kunnen zich natuurlijk ook vervelen, maar dit onderzoek ging alleen over scholieren en studenten.) Wat is verveling nou precies?

De oplossing die de Duitse psychologen zeven jaar geleden gaven, was dat er verschillende soorten verveling bestaan – vier, om precies te zijn (de eerste vier in de inzet). Die vier kun je in een grafiek zó in een rechte lijn zetten, waarbij het gevoel van verveling steeds wat negatiever en onrustiger wordt. Bij de eerste, onverschillige verveling, voelen mensen zich nog best goed en nauwelijks onrustig. De vierde, reagerende verveling, voelt juist heel vervelend en geagiteerd. Dat zou weleens het soort verveling kunnen zijn van waaruit jongeren bushokjes in elkaar gaan trappen.

Die vier typen rolden uit een onderzoek onder gemiddeld 15-jarige scholieren, die ze hadden gevraagd hoe verveling bij hen voelde en om het begrip uit te leggen aan een hypothetische persoon die het niet kende. Het zwakke aan het onderzoek was dat de scholieren gevraagd was om op hun eerdere ervaringen met verveling terug te kijken. Betrouwbaarder is het om mensen meteen als ze zich vervelen al te laten opschrijven hoe dat voelt. Dat deden de psychologen in het nieuwe onderzoek. Ze gaven tientallen Duitse scholieren en studenten een klein computertje mee. Elke keer als dat piepte, moesten de jongeren vragen invullen over hun gemoedstoestand.

Sterke verschillen in beleving

Uit dat onderzoek kwamen in een statistische analyse weer prachtig de eerder beschreven vier soorten verveling naar voren – maar er zat volkomen onverwacht nog een vijfde bij. Bij dat type verveling voelden de jongeren zich even slecht of zelfs nog slechter dan bij ‘reagerende verveling’, maar ze waren niet zo geagiteerd. Apathische verveling noemden de onderzoeker deze vorm, die volgens hen lijkt op depressie. Bij scholieren was deze vorm goed voor maar liefst 36 procent van alle geregistreerde momenten van verveling.

De vijf soorten verveling waren overigens niet direct te rangschikken op een lijn van minst intens naar meest intens; ze kunnen kennelijk allemaal in meer of minder intense vorm voorkomen. Wel waren er sterke verschillen tussen personen: sommige jongeren ervoeren vooral één type verveling, anderen vooral een ander. Tot op zekere hoogte is het soort verveling dat je ervaart dus een persoonlijkheidseigenschap.

Maar het kan ook, schrijven de onderzoekers, dat bepaalde mensen altijd in situaties terechtkomen die een specifiek type verveling oproepen. De minst prettige soorten verveling kwamen bijvoorbeeld vooral voor als de scholieren en studenten in de klas zaten, studeerden of huiswerk maakten. Het zou goed zijn om daar iets aan te kunnen doen, maar het is nog niet duidelijk wat.