Tentenkamp in Kiev uit protest tegen de keuze voor Moskou

De ‘gechanteerde’ regering van president Janoekovitsj splijt maatschappij.

Op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev demonstreerden gisteren honderdduizend burgers vóór Europa en tégen de regering van Janoekovitsj. Foto’s AP, Reuters

De Oekraïense politiek wordt weer op straat uitgevochten, sinds de regering donderdag onder zware druk van Rusland besloot om af te zien van het associatieverdrag met Europa dat eind deze week in Vilnius zou worden ondertekend.

Met deze beslissing wendt Oekraïne zich af van de economische integratie met Europa, waar ook de regering tot vorige week naar streefde. Door de keuze voor een economische toekomst onder auspiciën van Moskou, die hiervan het logische gevolg lijkt, zijn afgelopen weekeinde de politieke tegenstellingen weer ontvlamd.

Op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev, waar gisteren honderdduizend burgers demonstreerden vóór Europa en tégen de regering van president Viktor Janoekovitsj, is ondanks een gerechtelijk verbod een klein tentenkamp voor het regeringscentrum gebouwd. Vandaag zijn de betogers – een paar honderd – toegesproken door oppositionele politici. Niet alleen door interim-leider Arseni Jatsenjoek van de partij van gedetineerde ex-premier Joelia Timosjenko. Maar ook door de topbokser Vitali Klitsjko, al zeventien jaar ongeslagen, die als leider van de gematigde centrumpartij Stoot de nu al tien jaar durende polarisatie tussen Oost en West tracht te overstijgen. „De macht is bang dat de mensen zich verweren”, zei Klitsjko op het plein.

De Oekraïense oproerpolitie was ook vanmorgen niet in staat de openbare orde te herstellen rond het regeringsgebouw in Kiev. Net als gisteren zette de politie tevergeefs traangas in. Een parlementariër meldde vanmorgen dat enkele ministers via de achteruitgang het regeringsgebouw in auto’s zouden hebben verlaten.

Afgelopen weekeinde betoogden honderdduizend burgers, uitgerust met Oekraïense en Europese vlaggen, in Kiev. Ook in andere steden wordt gedemonstreerd tegen de regering. Niet alleen in Lviv in het westen, dat historisch gezien altijd nationalistisch en anti-Russisch is geweest. Ook in Russisch-talige steden als Odessa, Dnepropetrovsk, Charkov en zelfs in Donetsk, in het oostelijke mijngebied waar president Janoekovitsj zijn thuisbasis heeft, klinkt protest.

Volgens Janoekovitsj kon hij niet anders, omdat hij werd „gechanteerd” door de Russische president Vladimir Poetin. In een telefoongesprek met de Litouwse president onthulde Janoekovitsj vorige week dat het Kremlin hem had gedreigd ook de invoerrechten op spullen uit Donetsk te verhogen als de regering Kiev zou kiezen voor vrijhandel met Europa. Rusland heeft een alternatieve Euro-Aziatische Douane Unie opgezet en wil dat Oekraïne zich aansluit, net als Kazachstan, Wit-Rusland en Armenië.

Economisch is die Russische tolunie voor Oekraïne even belangrijk als de EU. Oekraïne is een transithaven voor Russische olie en aardgas. Maar op langere termijn lijkt Oekraïne meer baat te hebben bij integratie in Europa. Juist gisteren liet Poetin weten verheugd te zijn over het begin van de bouw van de pijplijn South Stream, die dwars door de Zwarte Zee wordt aangelegd en Oekraïne omzeilt. Oekraïne verliest zo veel transportinkomsten.

De regering probeert de indruk te wekken dat het besluit niet definitief is. Premier Nikolaj Azarov probeerde gisteravond de gemoederen te sussen door op de televisie te verklaren dat de besprekingen over een associatieverdrag met de EU begin 2014 weer zullen worden hervat. De EU reageert tot nu toe afhoudend.