Spaanse zenders: eerst aan de leiband, nu op straat gezet

In de Valencia hadden politici omroep RTVV in hun macht. Nu trekken ze de stekker eruit.

Jarenlang waren ze radertjes in een propagandamachine. Nu onthullen journalisten van de Valenciaan- se publieke omroep RTVV ineens dat kijkers jarenlang zijn voorgelogen. In anarchistische, rechtstreekse nieuwsuitzendingen biechten ze op hoe nieuwsprogramma’s bloot stonden aan manipulatie van de rechtse Volkspartij (PP), die al bijna twintig jaar onafgebroken regeert in de Spaanse kustregio.

De heldhaftigheid komt laat. Deze maand maakte regiopresident Fabra bekend dat RTVV dicht moet. Valencia (5 miljoen inwoners) zou geen meer geld hebben voor een eigen publieke radio en tv nu de regio failliet is. „Ik wil geen school of ziekenhuis moeten sluiten om RTVV open te houden.”

Dat lot dreigt voor meer regionale publieke omroepen. Van de zeventien autonome regio’s hebben er dertien eigen tv- en radiozenders. Maar nu het geld in Spanje op is, vallen massaontslagen en wordt fors gesneden.

Al is Spanje al 36 jaar een democratie, politici kunnen moeilijk de verleiding weerstaan om zich te bemoeien met de publieke omroepen. Treedt een regering aan, dan benoemt deze nieuwe, regeringsgezinde zenderdirecteuren, hoofdredacteuren en redactiechefs. Die zorgen ervoor dat de redactionele lijn strookt met die van de machthebbers.

RTVV was hiervan misschien wel het meest extreem voorbeeld. Zo wilde één regiopresident alleen van zijn goede kant in beeld worden gebracht. Het woord ‘bezuinigingen’ moest worden vervangen door ‘ombuigingen’. Een betoging „vulde de hoofdstraat” van de stad niet, maar „voerde [daar] doorheen”. Verslaggevers mochten amper berichten over de vele politieke corruptieschandalen in de regio. Een metro-ongeluk (43 doden) werd goeddeels doodgezwegen omdat het een pausbezoek niet mocht overschaduwen. Het failliet van drie banken door flagrant mismanagement van politici werd behandeld als klein nieuws.

Vijf jaar terug kwam de vorige regiopresident Camps in opspraak omdat hij zich zou hebben laten fêteren met dure maatpakken. RTVV bracht dit nieuws pas toen hij bij de rechtbank moest verschijnen. En ook toen was de teneur dat hij zich heldhaftig ging verdedigen tegen valse aantijgingen. Wel ging de zender mee op elke buitenlandse reis van Camps. Zo gaf RTVV ruim een ton uit voor een straalverbinding toen Camps naar het Braziliaanse regenwoud ging.

Ondertussen dijde het aantal werknemers van RTVV elk jaar verder uit, onder meer omdat PP-bestuurders vrienden, familie en partijgenoten plezierden met een baantje bij de omroep. Op het hoogtepunt in 2011 werkte er ruim 1.800 mensen (drie keer zoveel als de NOS). Er werd onverklaarbaar veel geld betaald tv-rechten voor sportwedstrijden. Regeringsgezinde opiniemakers kregen tot wel 3.000 euro per studio-optreden.

Hoewel het budget elk jaar steeg, kelderden de kijkcijfers. Had Canal Nou, het belangrijkste RTVV-kanaal in de jaren negentig een marktaandeel van 20 procent; vorig jaar was dit 3,5 procent. „Aanvankelijk klaagden Valencianen nog over Canal Nou. Ze vonden het zonde dat het zo’n propagandakanaal was geworden. Maar de laatste jaren keek men er gewoon niet meer naar”, zegt Mariola Cubrells. De journaliste stapte in 2002 op bij de zender en schreef een boek over haar ervaring. Vorige week bracht ze een nieuw boek uit, waarin ze alle regionale tv-zenders onder de loep neemt. Ze is kritisch over de RTVV-journalisten die pas in opstand komen nu hun baan op het spel staat. „Ze hadden eerder ‘nee’ moeten zeggen. Hun dociele opstelling heeft het systeem geperverteerd. En nu keert dat zich tegen hun.”

De landelijke regering oppert dat regionale zenders in nood geprivatiseerd kunnen worden. Onderworpen aan de tucht van de markt zouden ze minder vatbaar zijn voor politieke manipulatie. Cubrells vindt dat er ruimte moeten blijven voor een publieke omroep. „Maar dan moeten we ze wel echt onafhankelijk maken. Politici moeten beseffen dat een overheidsdienst er niet voor hen is, maar voor het publiek.”