Salinger

Op het IDFA ging geruisloos de documentaire Salinger over het leven van de schrijver J.D. Salinger in Nederlandse première. De nieuwsgierigheid naar zijn leven lijkt onverzadigbaar. Er blijven maar biografieën verschijnen, waarin sluier na sluier wordt weggetrokken – sluiers die hij zelf met neurotische angstvalligheid had aangebracht in zijn kluizenaarsleven op het platteland.

De maker van de film Salinger, Shane Salerno, tekende met David Shields ook voor het meest recente boek over Salinger, eveneens Salinger getiteld. In film en boek komen dezelfde ‘getuigen’ aan het woord, zij het uiteraard veel uitgebreider in het boek. De film heeft dan ook niet veel toe te voegen, maar is toch als introductie in Salingers leven aan te bevelen voor mensen die geen zin hebben in al die omvangrijke biografieën.

Voor mij was de interessantste toevoeging een zwart-witfilmpje van amper twintig seconden, waarop Salinger als jonge soldaat bij de bevrijding van Parijs in 1944 op straat bloemen krijgt van enkele vrouwen. Hij staat er wat onhandig bij, een lange man die verlegen lachend zijn pet op- en afzet.

Vooral dankzij biografen als Salerno en Shields beseffen we inmiddels hoe cruciaal die oorlogsjaren voor Salinger moeten zijn geweest. Hij maakte D-Day mee, enkele gruwelijke veldslagen en een confrontatie met Dachau; dat alles lag verborgen achter die glimlach in Parijs.

Het bezorgde hem een trauma dat zijn verdere leven overschaduwde. Hij vluchtte in afzondering, zijn werk, zenboeddhisme en uitzichtloze affaires met te jonge vrouwen.

De documentaire van Salerno is door sommige Amerikaanse filmcritici hard aangepakt. Ze vonden het een bombastisch produkt met te luide achtergrondmuziek en onwaarachtige reconstructies met acteurs. Salerno zou daarop een aantal reconstructies hebben geschrapt en nieuw materiaal toegevoegd.

Misschien dat de film mij dankzij die wijzigingen minder ergerde, ook al is de aandacht te veel op de buitenkant van Salingers leven gericht en blijft de relatie met het werk onderbelicht.

Ik vond het interessant al die voorbijgangers in zijn leven in levenden lijve te zien, vooral zijn geliefden, zoals de ijdele, extraverte Joyce Maynard tegen wie Salinger zei: „Jouw probleem is dat je van de wereld houdt.”

Veel ingetogener is Jean Miller, een door Salerno ‘ontdekte’ geliefde. Zij was veertien toen de dertigjarige Salinger haar in 1949 aansprak op het strand voor het Daytona Beach Sheraton Hotel in Florida, waar zich ook Salingers beroemde verhaal A Day for Bananafish afspeelt. Zonder Jean zou hij nooit For Esmé – With Love and Squalor hebben geschreven, heeft Salinger zelf gezegd; een schrijnend verhaal over de ontmoeting van een soldaat met een Engels meisje.

Salinger had met Jean een zes jaar durende vriendschap; een platonische verhouding die Salinger de dag na het het eerste seksuele contact bruusk afbrak.

Wie er meer over wil weten, zal het boek moeten lezen, waarin ook dit lieve briefje van Salinger uit 1949 staat:

,,Dear Jean,

I arrived in New York with my room key from the Sheraton in my pocket. It’s good to think that you’re still in Daytona, walking in the sun, sitting in those green canvas chairs by the pool, playing tennis in your red sweater. Hope you’ll write to me at great length, Jean. It’s cold and bleak up here. Not a seagull in sight. (The seagull has come to be my favorite bird.) Yours, Jerry.’’