Na 34 jaar eindelijk een diplomatieke doorbraak

Redacteur Buitenland

Drieënhalve maand na het aantreden van de gematigde president Hassan Rohani hebben Iran en de westerse mogendheden een baanbrekend akkoord bereikt over inperking van het Iraanse nucleaire programma. In de overeenkomst die gisterochtend vroeg werd beklonken in Genève, zijn afspraken vastgelegd over het gebruik van Iraanse kerncentrales voor louter civiele energieopwekking. Maar de afspraken gelden slechts voor een periode van zes maanden. Het is de bedoeling dat in het komende half jaar de tijdelijke toezeggingen worden omgezet in een alomvattend, permanent akkoord over de Iraanse nucleaire ambities.

De Amerikaanse president Barack Obama reageerde opgetogen op het nieuws over de overeenkomst tussen Iran en de vijf permanente leden van de VN/Veiligheidsraad (VS, Groot-Brittannië, Frankrijk, China, Rusland) plus Duitsland. Hij zei dat het akkoord ertoe zal bijdragen Iran ervan te weerhouden een kernwapen te bouwen. „Via diplomatieke weg is vandaag een nieuw pad geëffend naar een veiliger wereld. Een toekomst waarin we kunnen verifiëren dat het Iraanse nucleaire programma vreedzaam is”.

Ook in Teheran werd enthousiast gereageerd op het onderhandelingsresultaat dat de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mohammad Javad Zarif binnen wist te slepen. Iran heeft de afgelopen jaren steeds de westerse verdenking tegengesproken dat het de status van een kernwapenmacht nastreeft. Gisteren onderstreepte president Rohani dat de zes mogendheden in Genève nu het recht van Iran op een nucleair programma hebben erkend – daarbij het karakter van dat programma in het midden latend. Opperste leider ayatollah Ali Khamenei, die vorige week nog waarschuwde dat Iran zich niet aan banden laat leggen, zei dat het akkoord „de basis kan zijn voor verdere intelligente stappen” voorwaarts.

De in Genève gemaakte afspraken versterken het civiele karakter van het Iraanse nucleaire programma. Zo zegt Teheran toe dat er geen uraniumverrijking zal plaatsvinden boven 5 procent (een grens die bepalend kan zijn voor civiele, dan wel militaire toepassing) en dat bestaande voorraden van hoog verrijkt uranium zullen worden geneutraliseerd. Ook zullen de werkzaamheden aan de zwaarwaterreactor bij Arak (geschikt voor de productie van plutonium) worden stilgelegd. Teams van het Internationaal Atoomenergieagentschap mogen ter plekke komen controleren of de gemaakte afspraken worden nageleefd.

Geheime onderhandelingen

In ruil daarvoor zal Iran de komende zes maanden niet worden geconfronteerd met nieuwe economische sancties. Een aantal bestaande sancties (onder andere ten aanzien van olie-uitvoer) wordt opgeschort.

Critici wijzen vooral op de tijdelijkheid van het akkoord, en de onduidelijkheid die blijft bestaan over de ware bedoelingen van Teheran met zijn nucleaire programma. De scepsis over de Iraanse intenties werd dit weekeinde opnieuw het scherpst verwoord door de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. Hij noemde het akkoord een „historische blunder” en een waaraan Israël zich niet gebonden acht. Dezelfde terughoudendheid is te bespeuren in de reacties van een aantal Arabische buurstaten van Iran en in het Amerikaanse Congres.

Toch betekent de doorbraak in Genève vooralsnog een welkome verrassing voor de VS, die 34 jaar geleden de diplomatieke banden met Iran verbraken. Waarnemers zeiden gisteren dat Amerikaanse en Iraanse toponderhandelaars de afgelopen maanden in het geheim hebben onderhandeld over toenadering. Dat leidde twee weken geleden bijna al tot een akkoord in Genève. Door Franse interventie ging dat op het laatste moment niet door. Maar gisteren konden de Iraanse minister Zarif en ‘buitenlandcoördinator’ Catherine Ashton van de Europese Unie het goede nieuws wel wereldkundig maken.