Een bierlucht en muziek van Cash: zo kwam ‘historische’ Irandeal tot stand

De zes wereldmachten en Iran sloten dit weekend in Genéve een ‘historisch’ akkoord over het Iraanse nucleaire programma. De eerste reconstructies over de totstandkoming van het akkoord zijn inmiddels verschenen en bieden een onthullend inkijkje in de keuken van de internationale diplomatie.

Blijdschap in Genève na de totstandkoming van het akkoord. John Kerry omhelst zijn Russische collega Lavrov, terwijl de Iraanse minister Zarif een onderonsje heeft met EU-buitenlandchef Catherine Ashton. Foto AFP / Fabrice Coffrini

De zes wereldmachten en Iran sloten dit weekend in Genéve een akkoord over het Iraanse nucleaire programma. Een historisch akkoord, aldus Obama. Een historische vergissing, vindt Israël. De eerste reconstructies over de totstandkoming van het akkoord zijn inmiddels verschenen en bieden een onthullend inkijkje in de keuken van de internationale diplomatie.

Iran, de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad en Duitsland sloten in de nacht van zaterdag op zondag een akkoord, waarin staat dat Iran stopt met het verrijken van uranium verder dan vijf procent. Iran bouwt de komende tijd geen nieuwe installaties voor het verrijken van uranium en verdunt de uranium van twintig procent; een percentage waarmee snel een wapen kan worden geproduceerd. Over zes maanden moet er een definitief akkoord op tafel liggen.

Het interim-akkoord met Iran is bijzonder omdat het Westen en de islamitische republiek al meer dan tien jaar met elkaar onderhandelen - en vaak te zeer van mening verschilden - over het Iraanse nucleaire programma. De westerse landen verdenken Iran ervan dat het stiekem werkt aan kernwapens, wat Teheran altijd heeft ontkend. Iran stelt dat het net als andere landen recht heeft op een nucleair programma en dat het opwekken van energie het enige doel van het programma is. Diplomatiek overleg over de kwestie leverde de afgelopen jaren weinig op, wat de kans op Amerikaans of Israëlisch militair ingrijpen groter maakte.

Geheime Amerikaans-Iraanse onderhandelingen sinds maart

Waarom is het nu wel gelukt om er in Genève uit te komen? Persbureau AP meldt in een reconstructie van het onderhandelingsproces van de afgelopen maanden dat de VS en Iran, die sinds de islamitische revolutie van 1979 geen diplomatieke betrekkingen meer onderhouden, sinds maart van dit jaar geheime bilaterele onderhandelingen voerden over het Iraanse nucleaire programma. De vijf besprekingen, waarbij onder anderen onderminister van Buitenlandse Zaken William Burns betrokken was, vonden onder meer plaats in Oman en hadden als doel de kou tussen Amerika en Iran uit de lucht te nemen om zo het sluiten van een akkoord in Genève mogelijk te maken.

Obama, die sinds zijn aantreden geprobeerd heeft de nucleaire kwestie diplomatiek op te lossen, hield de onderhandelingen met Iran geheim voor zijn bondgenoten. Hij informeerde de Israëlische premier Netanyahu, die niets ziet in diplomatieke toenadering tot Iran, pas op 30 september toen Netanyahu op bezoek was in het Witte Huis. Hij was niet blij en opende een dag later, in zijn toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN, frontaal de aanval op Iran. Ook gisteren reageerde Netanyahu negatief op de deal in Genève, die hij betitelde als een “historische vergissing”.

Diplomaten beklaagden zich over bierlucht

Uit de reconstructie van persbureau Reuters blijkt dat het zaterdag nog lang onduidelijk was of er een akkoord zou komen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry voerde de druk op door te zeggen dat hij niet om nieuwe sancties tegen Iran heen zou kunnen als er geen deal zou komen. De Amerikaanse regering stond immers onder grote druk van het Congres, dat zeer op de hand van Israël is. De Iraanse delegatie had ook te maken met druk van het thuisfront: de kliek rond opperste leider Ali Khamenei had geëist dat de regering in Genève niet te veel concessies aan het Westen zou doen.

Leuk detail: in het Intercontinental Hotel was zaterdagavond al een ander evenement aan de gang omdat de onderhandelingen veel langer duurden dan gedacht. Rond twee uur ‘s nachts kwamen de ministers van Buitenlandse Zaken samen om op het allerlaatste moment hun handtekeningen te zetten onder het interim-akkoord, terwijl op de achtergrond ‘Ring of Fire’ van Johnny Cash klonk, dat gezongen werd op de afterparty van een feest in het hotel. Diplomaten klaagden dat de hotellobby naar bier stonk. The Guardian beschrijft de ongewone setting mooi:

On the Saturday night a charity ball was held, the organisers of which decorated the hallway with a full-size hot-air balloon gondola, and hired a country-folk band who became more raucous as the evening wore on. As midnight passed and it was genuinely unclear whether the high-level political capital being spent would pay off or collapse under its own weight, the focus of the diplomats poring over heavy-water reactor designs was constantly assaulted by the strains of Loch Lomond and Ring of Fire.

Ondanks de afleiding van elders in het hotel zou de deal er komen. “Het hing erom tot het einde”, aldus een diplomaat in The Guardian. “Alle puzzelstukjes waren aanwezig, maar het moeilijke was om de politieke wil te vinden ze op de juiste plek te krijgen.”