Zeer vroege veeteelt in China

Foto Nature Communications

10.500 jaar geleden, precies op het moment dat in het Midden-Oosten de eerste runderen, schapen en geiten gedomesticeerd werden, stond in Noordoost-China waarschijnlijk een koe zijn hele leven aan een touw. Dit blijkt uit de vondst van een met 14C gedateerde runderkaak uit Kongni, nabij Harbin in Mantsjoerije. Opvallend aan de kaak is de slijtage aan twee kiezen (M1 en P4) die volgens de onderzoekers zeer waarschijnlijk is veroorzaakt door stereotype kauwgedrag. Dat wordt vooral gezien bij gevangen dieren, aan een touw of op een afgesloten terreintje. In het wild komt het alleen voor bij extreme stress-situaties. De archeologen, biologen en genetici die de kaak onderzochten, denken niet dat de slijtage per se door het bijten in een bit hoeft te zijn ontstaan. Maar het is wel gedrag dat veroorzaakt wordt door menselijke management van de koe, mogelijk als een voorstadium of onderdeel van domesticatie (Nature Communications online 8 november).

Of dit ‘rundermanagement’ in China indertijd leidde tot domesticatie is niet duidelijk. Uit genetische analyse van het mitochondriaal DNA in de kaak blijkt dat de koe behoorde tot een tot nu toe onbekende genetische groep die niet meer in het huidige veebestand voorkomt, in Azië of daarbuiten. Mogelijk is er wel sprake geweest van domesticatie, maar is deze lijn later weer verdwenen. Tot nu toe ging men er van uit dat het rund pas 5.000 jaar geleden in China verscheen.

De koe behoort tot het type Bos taurus, niet tot het Indiase zeboe-type, met de hoge bult in de nek. De zeboe (Bos indicus) is het resultaat van een aparte domesticatie in India, ongeveer 8500 jaar geleden. Mogelijk is er in China dus nog een derde domesticatie geweest. Er zijn ook speculaties dat het rund ook in Afrika een eigen domesticatie heeft doorlopen, maar dat is niet zeker.

De vondst van de kaak is een van de vele aanwijzingen voor vroege landbouwcreativiteit in China. Er is al een sterk vermoeden dat in Noord-China gierst voor het eerst werd gedomesticeerd (ca. 11.000 jaar geleden). Ook zou het een van de gebieden zijn waar het varken boerderijdier werd (c. 8.500 jaar geleden).

De onderzoekers merken ook op dat er misschien nog veel meer koeienkaken met nooit opgemerkte slijtplekken in archeologische opslagplaatsen liggen die meer licht kunnen werpen op de vroege geschiedenis van rundvee.

Hendrik Spiering