‘Poetin chanteerde Oekraïne om zich niet te associëren met EU’

Oekraïne deinsde terug voor een associatieverdrag met de EU. Rusland wil het land in zijn invloedssfeer houden.

Een halve dag nadat Oekraïne het associatieverdrag met Europa had afgeblazen, heeft de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj gezegd dat Rusland hem economisch heeft „gechanteerd”. In een telefoongesprek deze week met president Dalia Grybauskaite van Litouwen, tot eind dit jaar roulerend voorzitter van de Europese Raad, heeft Janoekovitsj gezegd dat hij „zich niet staande kon houden tegenover de economische druk en chantage” uit Moskou.

President Vladimir Poetin van Rusland beschuldigde juist Europa van „pressie en chantage” door te dreigen met massaprotesten in Oekraïne, als het land zou afzien van een associatieverdrag met Europa. Poetin refereerde zo indirect aan de ‘Oranje Revolutie’ van 2004 die voorkwam dat toenmalig premier Janoekovitsj na frauduleuze verkiezingen president werd.

Volgens een adviseur van de Litouwse president onthulde Janoekovitsj dat Moskou had gedreigd met importbeperkingen, met name voor goederen van bedrijven in het oosten van Oekraïne. Janoekovitsj was daarom bang voor de „werkgelegenheid en miljardenverliezen” in het oostelijke industriegebied waar hij zijn electorale bolwerk heeft. De Oekraïense economie, die een diepe crisis van 2009 niet te boven is gekomen, is zeer broos. Oekraïne wil nu ‘trilaterale’ gesprekken – met zowel Europa als Rusland. Litouwen heeft deze optie vrijdag van de hand gewezen.

Oekraïne moest nog wel een aantal cruciale wetswijzigingen doorvoeren, onder meer tegen corruptie, ‘selectieve rechtspraak’ en (homo)discriminatie. De vrijlating om gezondheidsredenen van ex-premier Joelia Timosjenko, een aartsrivaal van Janoekovitsj, werd met name door Duitsland gezien als lakmoesproef voor de intenties van Kiev. Janoekovitsj liet weten daar geen bezwaar tegen te hebben.

Afgelopen donderdag verwierp het Oekraïense parlement echter alle wetsvoorstellen die vrijlating van Timosjenko mogelijk hadden kunnen maken. Dezelfde dag trok de Oekraïense regering zich plotseling terug uit de besprekingen met de EU. Deze terugtrekkende beweging heeft binnen Oekraïne tot politieke spanningen geleid. Met uitzondering van de communistische partij is de gehele oppositie voor het associatieverdrag. De regerende Partij der Regio’s is intern verdeeld.

Vanuit het penitentiaire ziekenhuis zei Timosjenko dat ze het besluit ziet als een verkapte staatsgreep. President Janoekovotisj en premier Azarov hebben gehandeld als een GKTsjP, als een ‘staatscomité voor de noodtoestand’, zei Timosjenko, verwijzend naar het comité dat in 1991 een mislukte putsch pleegde in de Sovjet-Unie.