Op het schoolplein van het kapitalisme

De tucht van de markt: volgens Ad Melkert moet je er knetterbang voor zijn (lees zijn advies aan de PvdA deze week). Maar ik zie telkens weer wat een problemen ervan komen als de tucht van de markt ontbreekt. Zie de financiële crisis. Die mag voor velen een crisis zijn als gevolg van doorgeslagen kapitalisme, in werkelijkheid is het een schoolvoorbeeld van hoe gevaarlijk en ziekelijk markten zijn waar de overheid achtervang is, en dus de tucht van de markt ontbreekt.

Grote banken weten dat de overheid hen redt, mochten ze failliet dreigen te gaan. Een failliete grootbank kan een economie immers tot stilstand brengen. Vanwege die impliciete overheidsgarantie hebben banken de neiging te gaan gokken, de neiging om hoge risico’s te nemen. De winsten zijn voor hen (bonus!), de verliezen voor belastingbetalers.

Dit is voor iedereen sinds de crisis duidelijk, maar politiek Den Haag worstelt er nog steeds mee. Ze willen van die perverse relatie af, maar hoe?

Dat was de hamvraag donderdag in de Tweede Kamer. Bankiers, toezichthouders en economen kwamen langs met ieder een geheel eigen antwoord. De economen pleiten al een tijd voor nog (veel) hogere kapitaalbuffers bij de banken. Die hebben een dubbel voordeel: banken kunnen verliezen zelf beter opvangen, én gokken met belastinggeld wordt minder lucratief. Appeltje, eitje, zou je zeggen.

Maar nee, de banken betoogden donderdag gezamenlijk dat hogere buffers minder hypotheken en leningen aan leuke kleine bedrijven zouden betekenen. Pas maar op! Want naar de beurs gaan om geld op te halen, zoals de economen en PvdA-Kamerlid Henk Nijboer willen, is duur en schier onmogelijk. Vind maar eens nieuwe investeerders. Dat zorgt voor stress op de financiële markten, dalende aandelenkoersen van banken, wellicht voor paniek. Dus zullen banken hun buffers bij hogere eisen niet verhogen door naar de beurs te gaan, maar door hun uitstaande leningen te verlagen.

Nou, zeggen Nijboer en de economen, dan dwingen we de banken toch gewoon kapitaal op de beurs op te halen? Dat deden de Amerikanen eerder ook. Geen dividend meer uitbetalen aan aandeelhouders en snijden in de kosten mag van Nijboer overigens ook.

De economen en Nijboer hebben een punt: banken moeten hogere buffers aanhouden, het is de enige manier om een volgende crisis minder hard te laten aankomen. Kunnen banken veiliger worden en tegelijk evenveel krediet verlenen? Misschien niet, maar het moet. Punt. Het is ook zeker zinnig om banken te dwingen meer geld bij aandeelhouders op te halen. Dan dwing je banken de stresstest van de markt te doorstaan, en dat is fijn omdat de vaak beloofde strenge stresstest van de Europese overheid nu al vijf jaar op zich laat wachten.

De vraag is alleen wat er gebeurt als je de banken nu oplegt om snel veel meer kapitaal op te halen bij beleggers. Wat als die beleggers geen trek hebben in die bankaandelen? Dan krijg je paniek, en dalende koersen, en dan komt het probleem toch weer terug bij de overheid en belastingbetalers. Ja, je kan de banken naar het kapitalistische schoolplein sturen, vol in de gure wind. (Hup, zorg maar dat je private investeerders vindt, wij van de overheid trekken onze handen er stoer vanaf). Maar dan moet je niet verbaasd opkijken als de banken huilend en in elkaar geslagen van dat schoolplein bij mama overheid terugkeren.

Mijn punt is dit: de kans dat het veiliger maken van de banken belastinggeld kost, is reëel. Suggereren dat nieuwe aandeelhouders wel even de rekening gaan betalen is een valse voorstelling van zaken. Ik zou liever zien dat politici eerlijk vertellen dat een echte stresstest, of die nou door de markt wordt uitgevoerd of door de overheid, misschien wel echt belastinggeld kost.

Marike Stellinga schrijft op deze plek elke zaterdag over politiek en economie