Nederland wint ‘kort geding ’ bij tribunaal

Hamburgs tribunaal oordeelt dat Rusland Arctic Sunrise en bemanningsleden moet laten gaan.

Nederland heeft zijn ‘kort geding’ over het Greenpeace-schip tegen Rusland bij het Internationaal Zeerechttribunaal op bijna alle punten gewonnen. Rusland moet de Arctic Sunrise, die onder Nederlandse vlag voer, en zijn dertig bemanningsleden niet alleen vrijlaten, zoals dezer dagen al gebeurt, maar ook de kans geven Rusland te verlaten. Van het 21-koppige tribunaal in Hamburg onderschreven alleen een Russische en Oekraïense rechter de uitspraak niet.

De spoedprocedure, die vooruitloopt op een langdurige arbitrage, diende ruim twee weken geleden bij het tribunaal. De Russische regering liet in Hamburg verstek gaan omdat ze de arbitrage, die Nederland had aangevraagd, niet wil erkennen. Het is voor het eerst in de zestienjarige geschiedenis van het tribunaal dat Rusland zich onttrekt aan een oordeel. Driemaal was Rusland eerder bij een zaak betrokken, een keer als eiser en twee keer als verweerder. Rusland gaf toen wel acte de présence.

Volgens de rechters in Hamburg kon de boycot geen effect hebben op het tribunaal. Het kon dus voorlopige maatregelen verordonneren, zoals het vrijdag deed, en ook de arbitrage in behandeling nemen. Het tribunaal bevestigde zo zijn jurisdictie. Als het zich onbevoegd had verklaard, zouden andere landen dat hebben kunnen opvatten als aansporing om voortaan ook weg te blijven.

De inhoudelijke uitspraak van het tribunaal is belangrijker. De Russische federale recherche heeft sinds het opbrengen van de Arctic Sunrise en de arrestatie van de dertig Greenpeace-activisten op 19 september twee aanklachten geformuleerd: eerst piraterij en vervolgens vandalisme.

De Nederlandse delegatie bestreed beide aantijgingen. Van piraterij kon geen sprake zijn, betoogde ze, omdat de actievoerders niet op eigen gewin waren uitgeweest. Van vandalisme evenmin, omdat er geen vernielingen of zo waren aangericht. De Nederlandse vertegenwoordigers noemde de actie een vorm van vrije meningsuiting. De Russische reactie was derhalve buiten proportie, aldus het pleidooi van de vertegenwoordigers van Buitenlandse Zaken. Ze vroegen daarom vrijlating van schip en bemanning. Het tribunaal heeft dit gehonoreerd. Nederland moet eerst wel een borgsom van 3,6 miljoen euro storten. Het tribunaal heeft daarmee de actiemethodes van Greenpeace enigszins gebillijkt, althans niet veroordeeld.

Hoe de uitspraak wordt uitgevoerd, is onduidelijk. Het tribunaal beschikt immers niet over een machtsapparaat om de Russische autoriteiten daadwerkelijk te dwingen. Aan de vooravond van de uitspraak van het tribunaal heeft president Vladimir Poetin van Rusland donderdag wel gezegd dat de activisten clementie verdienen. Tijdens een literaire bijeenkomst in Moskou noemde hij het doel van Greenpeace zelfs „nobel” maar uitte hij kritiek op de gebruikte middelen. Over de vraag of de Russische justitie de strafzaken tegen de dertig, die bijna allemaal uit de cel zijn vrij gelaten, zou seponeren, liet de president zich niet uit. Het Kremlin wekt graag de indruk dat er in Rusland sprake is van een scheiding der machten.

Het moment van deze interventie, een dag voor de uitspraak in Hamburg, was niettemin opmerkelijk. Misschien was Poetin via zijn enige landgenoot in het tribunaal, de rechter Vladimir Golitsyn, getipt over het op handen zijnde meerderheidsoordeel.