Middeleeuwse leeuwen

Middeleeuwse leeuwen kennen we alleen van familie- en stadswapens. Maar in 1483 werden er twee levend cadeau gedaan.

Dat hoor je niet vaak: leeuwen als cadeau. Een onderzoeker van de universiteit Leiden vond in Duitsland een briefje uit 1483. Daarin bedankt de Duitse stad Lübeck Kampen, een stad in Nederland waarmee Lübeck handel drijft, voor een wel heel bijzonder geschenk: twee jonge leeuwen.

In de middeleeuwen zien we leeuwen eigenlijk alleen op oude ‘wapenschilden’. Dat zijn plaatjes waarop voorname families, steden en ook landen hun beste eigenschappen laten zien. Vaak nogal overdreven. Op die wapenschilden staan dikwijls leeuwen, want die dieren werden gezien als een toonbeeld van dapperheid. Die leeuwen staan vaak op hun achterpoten. En dat is raar, want dat zie je leeuwen niet doen in natuurfilms over Afrika.

Waren er geen goede tekenaars in de middeleeuwen? Jawel, maar de meesten hadden nog nooit een echte leeuw gezien. Dus tekenden ze leeuwen na van anderen. En ze gingen af op verhalen. De oude Romeinen importeerden leeuwen uit Afrika om ze te laten optreden in de arena. Maar van leeuwen in middeleeuws Europa weten we niet veel. Er was waarschijnlijk maar één ‘dierentuin’ waar je levende leeuwen kon bekijken: in de Tower, een kasteel met gevangenis in Londen.

Justyna Wubs-Mrozewicz doet onderzoek in het archief van de Duitse stad Lübeck. In zo’n archief worden documenten – brieven en testamenten – bewaard, en historici neuzen graag door deze oude bronnen. In dat archief vond Justyna een handgeschreven briefje uit 1483, waarin Lübeck de Nederlandse handelsstad Kampen bedankt voor de twee jonge leeuwen die ze cadeau hebben gekregen. Een koning of een prins kon een leeuw aan zijn hof hebben, maar dat een stad leeuwen kreeg, dat was bijzonder. Justyna: „Ik denk dat de hele stad uitliep toen ze per schip aankwamen uit Kampen.” We weten niet waarom Kampen de twee jonge leeuwen aan Lübeck heeft gegeven. Justyna: „Misschien hadden de Kampenaren het nieuwe, hippe wapenschild van Danzig, een andere Duitse handelsstad, gezien? Daar stonden namelijk twee leeuwen op. Dat bracht Kampen mogelijk op het idee. Of wilden ze met zo’n bijzonder cadeau Lübeck verleiden tot meer handel?” Dirk Vlasblom