Met de iPad oude aardlagen en verdwenen landschappen verkennen

Het vak aardrijkskunde laat zich plezierig versieren met filmpjes, infographics en kantelbare 3D-modellen. Hoe dat werkt op de iPad demonstreren de makers van ‘Onder de Grond’. En dan is aardrijkskunde ook weer aantrekkelijk voor iedereen die al lang van school is. Door te knijpen en te vegen over het scherm verdwijnt de lezer onder de Nederlandse aardkorst. Vanaf de recente zand- en kleilagen reist hij dieper en vroeger, naar krijtresten uit vroegere oceanen, naar zout uit verdwenen zeeën en naar steenkoollagen uit een tijd dat een varenachtig oerwoud Nederland bedekte. Een bijbehorende panoramatekening van Naturalis laat zien dat hier in één van de jongste geologische tijdvakken nijlpaarden en neushoorns leefden. Maar hé, wat is dat? Achter dat ene plaatje gaan nog eens twaalf andere rijke tableaus schuil. Ze laten Nederland zien in tijden van haaien, mosasaurussen, vulkanen en woestijnen.

‘Onder de Grond’ is een boekje vol duveltjes uit een doosje en interactieve presentjes. In 66 pagina’s en drie hoofdstukken komen de opbouw en vorming van de Nederlandse aardkorst, het leven in onze bodem en het ondergronds bouwen aan bod. Het boek is gemaakt met iBooks Author, een computerprogramma waarmee boekenmakers makkelijk interactieve publicaties kunnen bouwen. Wie die digitale blokkendoos gebruikt mag zijn boeken niet verkopen buiten iTunes of Apple’s boekhandel iBooks.

Het inbouwen van filmpjes van schooltelevisie, diavoorstellingen van bodembeestjes of een animatie van een volautomatische parkeergarage is met deze software een fluitje van een cent. Een aantrekkelijke vormgeving, zoekfuncties, studiekaarten en een index krijgen boekenmakers op een presenteerblaadje aangereikt. Bijna alles in ‘Onder de Grond’ werkt vlot en is begrijpelijk.

Een standaardsoftwarepakket heeft wel beperkingen. Zo kunnen lezers van in ‘Onder de Grond’ niet op en neer springen van de mooie tableaus naar de bijbehorende geologische tijdvakken. De uitleg van een lastig onderwerp als plaattektoniek is voor verbetering vatbaar. Het concept van schuivende en botsende continenten die bergvorming en vulkaanuitbarstingen veroorzaken, leent zich voor een uitleg met interactieve animaties. Daarin kan de aarde als een sinaasappel worden opengescheurd, zodat vanuit steeds wisselende perspectief zichtbaar wordt hoe de zaak in elkaar steekt. ‘Onder de Grond’ houdt het bij een doorsnede van de aarde en een standaard zwart-wit filmpje waarin moeilijk herkenbare continenten over het aardoppervlak zwerven.

‘Onder de Grond’ is volgens de makers een interactief aardrijkskundeboek voor het voortgezet onderwijs, maar dat kan gerust ruim worden opgevat. Sommige onderwerpen lijken voor het onderwijs bovendien wat willekeurig gekozen. Het is leuk om twee verschillende 3D-modellen van parkeergarages op het scherm rond je vinger te laten draaien, maar onduidelijk is wat je daar op school aan hebt.

Het draait in ‘Onder de Grond’ om uitbundig beeld en interactiviteit. De teksten zijn bondig en helder, maar zelden verrassend. Het is amusant om met een robotwagentje door het riool te rijden en te zien hoe de ratjes nog juist op tijd voor je neus wegglippen, maar de tekst ‘het riool’ naast dit filmpje leest als een stukje uit een encyclopedie. Met vaak minder dan honderd woorden tot zijn beschikking is het auteur Mark van Heck ook niet makkelijk gemaakt. Dit lesboek op de iPad is gefinancierd door bedrijven die samenwerken in het innovatieprogramma ‘Uitgeverij van de toekomst’. Hopelijk prikkelen de lesboeken van de toekomst lezers straks niet alleen met interactieve noviteiten, maar ook met meeslepende verhalen.

Michiel van Nieuwstadt