Handhaven is

de mode

Recht

Folkert Jensma Deze week werd de Justitiebegroting behandeld in de Kamer. De vertrouwde competitie om de stoerste invalshoek en de beste lead.

Hobbyweek in de Tweede Kamer, de Justitiebegroting werd behandeld. Het enige moment in het jaar waarop de rechtsstaat als geheel op de agenda staat. En dus brak er vooraf de vertrouwde competitie uit om de beste lead, de stoerste invalshoek of het spectaculairste idee in de media. Je zou het ook Bromsnorweek kunnen noemen, want handhaven is en blijft in de mode. En zo verdrongen tientallen kleine vragen en ideetjes de grote. Met honderden miljoenen aan bezuinigingen op gevangenissen, vervolging, rechtsbijstand, reclassering en rechtspraak in het verschiet bleef het Kamerdebat de gebruikelijke verkenning van de vierkante centimeter door meestal vrij knappe dossierkenners. De ‘rechtsstaat’ als totempaal waar ieder zijn eigen klaagliedje zong.

De proefballonnenrace vooraf werd glansrijk gewonnen door de VVD -fractie. Parlementariër Malik Azmani riep het kabinet in de ene krant op ‘vaker’ EU-burgers uit te zetten die strafbare feiten plegen. En in de andere berispte hij asielzoekers die hem veel te vaak procederen. Zij moeten de uitslag van het hoger beroep voortaan in eigen land afwachten. Immers: ‘tijd rekkende’ advocaten met financieel eigenbelang en ‘valse voorwendselen’ bij de asielzoeker.

Voor een betere rechtsbescherming kon ik terecht bij Ahmed Marcouch (PvdA). Hij wil dat het kabinet naar Brits voorbeeld een app introduceert, waarmee burgers online bijhouden waar en waarom de politie ze fouilleert. Dit om selectie op huidskleur te signaleren. Mij sprak het aan. In Nederland ontkent de politie het, maar elders wordt ethnic profiling juist gezien als oorzaak van grote spanningen tussen overheid en gekleurde burgers, die soms tot rellen leiden.

En er bestaan ook maatregelen tegen die hier onbekend zijn. In het Verenigd Koninkrijk krijgt iedere burger die wordt gecontroleerd na afloop een stop and search slip mee, een bonnetje met een uniek nummer. Daarmee kan op het bureau worden gecontroleerd wie de agenten waren, wat de reden van de staandehouding was, wat er werd aangetroffen en, nota bene, your self defined ethnicity. Iedere agent wordt er zo aan herinnerd wie ze aanhouden, van welke huidskleur en wat het resultaat was. Psychologisch en communicatief slim.

En hierbij dan mijn bijdrage aan Hobbyweek: het alcoholslotprogramma. De politierechter in Alkmaar deed er op 2 oktober een opvallende uitspraak over. Door het opleggen van het alcoholslot was volgens de rechter „een redelijke en billijke strafrechttoepassing niet meer mogelijk”.

De staat kan sinds kort automobilisten verplichten een alcoholslot in de auto te laten monteren: een startonderbreker met een blaaspijpje. Zonder tussenkomst van de strafrechter. De maatregel kan worden opgelegd vanaf 1,3 of 1,0 promille (voor nieuwe chauffeurs), duurt twee tot vijf jaar en kost de bestuurder ongeveer 5.000 euro aan administratie-, inbouw- en huurkosten. Wie weigert, is zijn rijbewijs vijf jaar kwijt en kan gaan sparen. De staat stelt na vijf jaar alsnog deelname aan het alcoholslotprogramma als voorwaarde. Dat alcoholslot is dus een zeer stevige sanctie, waar alleen de bestuursrechter naar mag kijken.

In Alkmaar ging het om een automobilist die door de staat tweemaal werd gepakt. Eén keer door het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen die het dure alcoholslot oplegde. En, een half jaar later, nog een keer door de Officier van Justitie die opnieuw straf eiste. Is dat eerlijk, proportioneel, in verhouding? De strafrechter vond van niet. De bestuurder is ‘op voorhand gedwongen’ aan het kostbare alcoholslot mee te doen. Terwijl het ‘niet ondenkbaar’ zou zijn dat de rechter anders over de feiten had geoordeeld. De staat heeft bovendien de feiten niet onderzocht, maar is meteen deze vergaande maatregel gaan uitvoeren, nog voordat de strafrechter de feiten had onderzocht. De kansen voor de burger om zich überhaupt te verweren tegen het het alcoholslot noemt de strafrechter ‘praktisch nihil’.

Knevelarij door de staat dus, het buitenspel zetten van de strafrechter en het weigeren van effectieve toegang voor de burger tot het recht.

Ik geef het maar even mee, dit wangedrocht, ter reparatie in 2014.