Dicht bij de inspiratiebron

Galerie Zeno X exposeert twee werken die een grote gelijkenis met twee andere werken vertonen. Zo lijkt een gezinsportret van Marlene Dumas op een foto van Andre van Noord. Die zit er niet mee.

Kunst geïnspireerd door kunst, het is een gangbaar genre. Maar hoe vaak kunnen inspiratiebronnen zo duidelijk worden aangewezen als bij de spraakmakende tentoonstelling van Marlene Dumas en Luc Tuymans in Antwerpen?

De twee succesvolste kunstenaars van de Lage Landen exposeren gezamenlijk bij Zeno X, hun vaste galerie in Europa. De twaalf nieuwe doeken die zij daar tonen werden in deze krant door criticus Lucette ter Borg beoordeeld als „virtuoos en magistraal”.

Sindsdien woedt op internet een kleine discussie over de expositie: roepen twee van de vier werken die bij de recensie werden getoond niet vooral andere kunstwerken in herinnering? Zo lijkt Dumas’ doek The nuclear family sprekend op een foto van Andre van Noord, die onlangs in Amsterdam op een tentoonstelling te zien was. En Dad’s heat van Tuymans, een schilderij van een gloeiend straalkacheltje in groenpaars, heeft veel weg van Heater, een doek van de Lets-Amerikaanse kunstenaar Vija Celmins met een gloeiend straalkacheltje in paars.

Dumas en Tuymans maken er geen geheim van dat ze naar bestaande beelden werken. Dumas, onlangs nog omschreven als „een ekster die hebberig al het mogelijke materiaal oppikt” (in De Groene Amsterdammer), heeft een groot archief met zelfgeschoten polaroids van modellen en duizenden uit kranten en tijdschriften gescheurde foto’s. Dikwijls gebruikt ze voor haar schilderijen alleen een detail van die foto’s, of zijn haar schilderijen collages van beelden. Maar lang niet altijd is haar weergave in verf zo letterlijk als bij de foto van Andre van Noord.

Dat zij een foto van hem heeft uitgekozen als uitgangspunt voor een schilderij noemt Van Noord „toeval”. Van Noord (49) is al bijna drie decennia een succesvol mannelijk fotomodel. Sinds begin jaren negentig fotografeert hij zelf ook: landschappen, stillevens en familieportretten. Een van de weinige mensen die dat wisten, is Marlene Dumas, een vriendin. „Niemand zag iets in mijn werk, maar zij wel”, zegt Van Noord. Af en toe stuurt hij haar foto’s; zes jaar geleden de foto die hij van zijn naakte gezin maakte. „Ik leg graag het opgroeien van ons gezin vast.”

Eind september besloot Van Noord als fotograaf naar buiten te treden, op een door Klerkx Art Agency in Amsterdam georganiseerde tentoonstelling. Vooraf ging hij bij Dumas langs om te laten zien welke foto’s hij had geselecteerd. „Ik wilde wat feedback krijgen. Toen Marlene zag dat ik ook Voor de baby had geselecteerd, vertelde ze dat ze die foto als uitgangspunt had gebruikt voor een schilderij. Grappig toeval, heel leuk, een hele eer.”

Dumas noemde haar doek The nuclear family, ofwel: kerngezin. Wat is volgens de fotograaf het belangrijkste verschil tussen beide kunstwerken? „Het hek, dat is bij Marlene net iets anders.”

En uiteraard de prijs. Een afdruk van Van Noords foto is te koop vanaf 1.250 euro. Het doek kost naar schatting bijna een miljoen euro.