Voor Oekraïne dreigt isolement

Eigenlijk was er al eind 2011 een akkoord tussen Oekraïne en de Europese Unie om zowel een associatieovereenkomst als een vrijhandelsverdrag te sluiten. Maar tot ondertekening kwam het niet, door de toenemende twijfel in de EU over de kwaliteit van de rechtsstaat en de mensenrechten in Oekraïne. Gesymboliseerd door de detentie, al ruim drie jaar, van oud-premier Joelia Timosjenko.

De impasse kreeg gisteren bijna het predicaat ‘uitzichtloos’. Het parlement besloot de opsluiting van Timosjenko te continueren en de regering van Oekraïne trok zich uit de onderhandelingen met de EU terug. Dat is één week voordat in Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, de akkoorden zouden worden ondertekend, behalve met Oekraïne ook met Georgië en Moldavië.

Dat valt te betreuren voor de EU. Oekraïne, in oppervlakte het grootste land dat in zijn geheel in Europa ligt, is in potentie een interessante markt, met een inwonertal, ruim 45 miljoen, dat vergelijkbaar is met dat van Spanje. Nederland bijvoorbeeld is er in grootte de derde investeerder. Het is ook jammer voor de Oekraïners, want onderhandelingen die aan zulke akkoorden voorafgaan, behoren tot de schaarse vreedzame middelen om invloed uit te oefenen op landen waar de rechtstaat niet aan democratische maatstaven voldoet en waar corruptie een van de grootse plagen is.

Lachende derde is Rusland dat Oekraïne hoopt binnen te loodsen in zijn Euro-Aziatische Douane Unie, waarvoor Kazachstan en Wit-Rusland zich al eerder meldden. Een voorbeeld dat Armenië zal volgen. Met importbeperkingen en altijd op de achtergrond dreigend gedraai aan de gaskraan heeft Rusland de laatste tijd stevige druk uitgeoefend om ervoor te zorgen dat Oekraïne binnen zijn invloedssfeer blijft. Het heeft ook met succes bewerkstelligd dat Oekraïne in 2010 besloot geen lid van de NAVO te worden. Een belangrijke handelspartner is Rusland sowieso.

Waarmee niet is gezegd dat Oekraïne zich zeker zal aansluiten bij de Douane Unie. Zoals het evenmin vaststaat dat het de rug definitief naar de Europese Unie heeft gekeerd. Uitlatingen van president Janoekovitsj duiden erop dat hij wil voortgaan op de weg naar integratie met Europa. En mogelijk poogt het parlement toch een einde te maken aan de ‘selectieve rechtspraak’, zoals dat door de EU wordt geduid. Maar voor diverse EU-landen zal zo’n besluit onvoldoende betekenis hebben als het niet gepaard gaat met de vrijlating van de door ernstige rugklachten geplaagde Timosjenko.

Zo dreigt voor Oekraïne, ruim 600.000 vierkante kilometer die zowel aan Rusland, vier lidstaten van de EU als aan de Zwarte Zee grenzen, een isolement. Daar wordt het zelf zeker niet beter van.