‘Butcher’s Crossing’ van John Williams: nog beter dan ‘Stoner’

Boekenjaar 2013 was ontegenzeggelijk het jaar van ‘Stoner’, de herontdekte roman uit 1965 van de Amerikaanse schrijver John Williams (1922-1994). Volgende week verschijnt Williams’ enige western ‘Butcher’s Crossing’ in Nederlandse vertaling. Ook een vergeten meesterwerk?

Helemaal uit het niets komt die niet, John Williams’ westernroman Butcher’s Crossing die oorspronkelijk in 1960 is verschenen. In 2007 werd Williams’ tweede roman - Williams zag het zelf als zijn debuut - opgenomen in de Klassiekenreeks van de New York Review of Books. Tegelijk met een andere roman van Williams: de oorspronkelijk in 1965 verschenen academische roman Stoner. Vooral dat laatste boek vond sindsdien de lof en het lezerspubliek waar de roman volgens velen al een kleine vijftig jaar recht op heeft.

Dat succes is voor een groot deel te danken aan de Nederlandse Lebowski-uitgever Oscar van Gelderen. Hij kocht in 2010, na een tip van een Amerikaanse collega, de rechten van Stoner. Voor 2500 dollar. Een veilige en uiteindelijk lucratieve investering. Het boek zou uitgroeien tot een literaire sensatie. Van de Nederlandse vertaling van Stoner werden meer dan 125.000 exemplaren verkocht. Dat Nederlandse succes werd ook internationaal opgepikt. Inmiddels heeft de roman ook in Frankrijk, Spanje en Groot-Brittannië een groot lezerspubliek gevonden.

Waar zijn die contemporaine recensies van ‘Butcher’s Crossing’?

Natuurlijk hoopt Van Gelderen met de Nederlandse vertaling van Butcher’s Crossing die volgende week dinsdag verschijnt het succes van Stoner te evenaren. Dat hopen meer uitgevers. Zo komt ook Vintage, als eerste Britse uitgever in veertig jaar, met een editie van Butcher’s Crossing. Die moet in januari 2014 verschijnen.

Kan Butcher’s Crossing écht uitgroeien tot een nieuwe Stoner? Omineus teken is dat van Williams’ tweede roman weinig lovende contemporaine recensies te vinden zijn. Van Stoner zijn die er wel. Zo werd de roman in 1965 - het jaar dus waarin de roman verscheen - in het invloedrijke weekblad The New Yorker omschreven als ‘a masterly portrait of the life of an ordinary, almost an invisible, man’. In 1973, het jaar waarin Williams met zijn historische roman Augustus een van de grootste Amerikaanse literaire prijzen won (The National Book Award) benadrukte de beroemde Britse schrijver C.P. Snow nogmaals de klasse van Stoner:

“Very few novels in English, or literary productions of any kind, have come anywhere near its level for human wisdom or as a work of art.”

Nog meeslepender dan ‘Stoner’

Butcher’s Crossing had in de afgelopen halve eeuw dezelfde loftuitingen verdiend. Rob van Essen, recensent Engelstalige literatuur, schrijft vandaag in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad deze ‘opvolger’ van Stoner nog indrukwekkender te vinden van zijn voorganger:

“Niet elk jaar lees je een boek dat zo meeslepend is dat je er bijna in verdwijnt en alles om je heen vergeet. Butcher’s Crossing van John Williams is zo’n boek.”

Net als in Stoner maakt Williams gebruik van ‘ouderwets taalgebruik’. Geslaagder dit keer, schrijft Van Essen. Bovemdien is die ‘zweem van zelfgenoegzaamheid’, die van Stoner volgens Van Essen een roman met gebreken maakte, in Butcher’s Crossing nergens terug te vinden:

“Hier stoort het [ouderwetse taalgebruik] minder, al was het alleen maar omdat de roman zich daadwerkelijk in de negentiende eeuw afspeelt. En omdat het moralisme, dat ook in dit boek opduikt, van het nihilistische soort is, wekt Butcher’s Crossing in feite een modernere indruk dan Stoner. Zelfgenoegzaam wordt het nergens. Sterker nog, elke vorm van tevredenheid, waarmee de personages aanvankelijk nog blijken te zijn gezegend, wordt in de loop van driehonderd pagina’s meedogenloos afgestraft.”