‘Neem Europa serieus. Brussel is geen monster’

Morgen bepaalt de VVD haar Europese program. „Ik hoop op een pro-Europese koers.”

Hij is een van de oudste en langstzittende Europarlementariërs. VVD’er. „Al bijna vijftig jaar.” En hij is boos.

Een verrassing, een raadsel, onbegrijpelijk, idioot – Jan Mulder (70) zoekt naar woorden als hij de recente rel beschrijft rondom de Europa-woordvoerder van de VVD in de Tweede Kamer, Mark Verheijen. Die zei op de radio dat eurofielen gevaarlijker zijn dan eurosceptici en richtte zijn pijlen op Guy Verhofstadt, Belgische oud-premier, overtuigd Europeaan en leider van de liberale fractie in het Europees Parlement, waar de VVD ook toe behoort. „Verhofstadt met Marine Le Pen vergelijken is idioot”, zegt Mulder.

Hij is een wat atypische VVD’er, voluit ‘Europees’. Morgen stelt de VVD op het partijcongres het Europese verkiezingsprogramma vast. Premier Mark Rutte en de Europese leider van de VVD, Hans van Baalen, speechen er. Mulder zal erbij zijn.

Wat is er aan de hand binnen de VVD?

„Niet alleen binnen de VVD. Elke partij in Nederland worstelt met Europa. Het is misgegaan met het referendum over de Europese grondwet. Tweederde van de Nederlandse Kamerleden zou daar vóór stemmen, bleek uit een peiling. Totdat bleek dat tweederde van de bevolking tegen stemde. Ik ben nooit van koers veranderd. Ik ben kritisch, maar zonder meer pro-Europees. De discussie of je voor een of tegen een federaal Europa moet zijn, is onzinnig.”

Waarom?

„Omdat Europa op veel terreinen al lang federaal is, steeds met goedkeuring van de lidstaten. Noem het bovennationaal, supranationaal, federaal, wat je maar wil: het is er. Dat is het eerlijke verhaal.”

Dat iets zo was, hoeft niet te betekenen dat het zo verder moet.

„Geen enkel beleid is voor de eeuwigheid. We kunnen het altijd veranderen. En dat gebeurt ook: in het nieuwe Europese landbouwbeleid zijn meer bevoegdheden weer nationaal gemaakt. Het omgekeerde kan ook: van de euro zeiden we aanvankelijk: dat moet niet federaal. Nou, dat bleek een faliekante misrekening. De lidstaten zelf hebben er potje van gemaakt. Zij vonden het gevaarlijk om de euro over te laten aan supranationale instituties. Zij wilden het in eigen hand houden. Zij zouden zichzelf en elkaar controleren. Dat gebeurde niet.”

Veel VVD’ers voelen zich niet op hun gemak met Verhofstadt, die uitgesproken federalistisch is. Wat denkt u?

„Er wordt een soort duivel van hem gemaakt, maar ik herken dat op geen enkele manier. Hij geeft de liberale fractie, met 85 leden relatief klein, meer gewicht dan de omvang rechtvaardigt. Als Belg zit het sluiten van compromissen in zijn bloed. Hij heeft heel duidelijke ideeën, maar het is niet zo dat hij die oplegt, we zitten er zelf bij. Hij is op en top democraat en levert prachtig parlementair werk. Ik bewonder het als iemand bijna tien jaar premier is geweest, daarna Europarlementariër wordt en meteen harder werkt dan menige beginner in het Europees Parlement. Wij hebben in onze fractie nog twee oud-premiers, uit Finland en Letland. Dat zulke zwaargewichten de overstap naar Brussel durven te maken, is prachtig. Daar zouden wij in Nederland een voorbeeld aan mogen nemen.”

U bedoelt: waarom gaan onze oud-premiers het bedrijfsleven in? Waarom zit Balkenende niet in het Europarlement?

„Ja. We nemen Europa niet serieus genoeg. Hebben we ook nooit gedaan. Eerst vonden we Europa vanzelfsprekend: bij het referendum werd nonchalant campagne gevoerd, iedereen was toch voor. Die arrogantie is bestraft. En nu wordt gedaan alsof zich in Brussel een bureaucratisch monster ontwikkelt waar niemand meer controle over heeft. Dat beeld wordt versterkt door media, die vaak alleen maar het eindresultaat melden, alsof er even iets is besloten. Van het vaak jaren durende wetgevingsproces wordt geen verslag gedaan, terwijl er voor een klein debat in de Tweede Kamer al zendtijd is.

„Brussel is geen monster. Voordat iets Europese wet wordt, zijn er zoveel mogelijkheden voor nationale parlementen om in te grijpen. Ik vind het een volkomen verkeerde ontwikkeling als we populisme met populisme gaan bestrijden. Politiek moet je bedrijven op basis van rationele argumenten, niet op basis van verdachtmakingen.”

Wat verwacht u ervan, morgen?

„Wie weet wat ze allemaal gaan zeggen. Ik zal vol verwachting luisteren. En ik hoop dat ze een pro-Europese koers uitstippelen. Zelfs Duitsland met zijn 80 miljoen inwoners en al die rijkdom kan nooit tegen al die Chinezen op. Europa werkt en daarom ben ik pro-Europees.”