Holland’s Got Comment

Op tv maakte Gordon foute grappen tegen een Chinees zangtalent Een internetrel volgde – tot in Amerika aan toe Dat is een teken des tijds: politieke correctheid is terug van weggeweest

Wat er is verrezen op de puinhopen van Paars konden we zien in een van de laatste afleveringen van talentenshow Holland’s Got Talent. De toon werd gezet door jurylid Chantal Janzen toen deelnemer Xiao Wang zichzelf voorstelde. „Dat is niet erg”, grapte de actrice na het horen van zijn exotische naam – het was voor het publiek genoeg om in lachen uit te barsten. Na Chantals voorzet ging Gordon in de overdrive. „Welk nummer ga je zingen, nummer 39 met rijst?” Dat ‘nummer’ – een aria van Verdi – bleek een „suplise” voor de volkszanger. Sterker nog, Wang was „de beste Chinees die ik in weken heb gehad en het is geen afhaalchinees.” Langzaam veranderde de beleefde lach van de deelnemer in een grimas.

De verrassing is niet dat er racistische grappen op televisie worden gemaakt. Dat zijn we gewend sinds de volgers van Fortuyn en Van Gogh het politiek correcte denken hebben afgeschaft. Wat je denkt, moet je zeggen, dus is het heel stoer om op televisie een Nigeriaanse voetbalspeler een kleine aap te noemen. Wie daar iets van zei, kreeg te horen: ‘Maar ik ben toch geen racist? Het was maar een grapje.’ Een typisch Nederlandse misvatting. Ook ironisch racisme kan gevaarlijk zijn. ‘We bedoelden het niet serieus’, dat is het antwoord van een land dat vrijheid van meningsuiting verwart met een vrijbrief voor beledigen.

En het is ook geen verrassing dat onlangs Jack Spijkerman presentator Humberto Tan met een gulle lach „niet alleen donker maar ook nog dom” noemde. Dat Daphne Bunskoek vorige week een filmfragment toonde waarin slaven worden afgeranseld, omdat Zwarte Pieten straf moesten krijgen voor de kwijtgeraakte staf van Sinterklaas.

Het is allemaal grappig bedoeld. Leuk toch? Maar de grappen worden op sociale media keihard afgemaakt. Dat is de verrassing. Dat dit racisme-om-te-lachen in het kielzog van de zwartepietendiscussie steeds minder vaak wordt getolereerd.

Twitter en Facebook ontploften na Gordons onsmakelijke grapjes. Juist omdat, zo blijkt, mensen er de humor niet meer van inzien. Een reactie op Facebook: ‘Dus als ik je goed begrijp, is jouw redenering: „Omdat we niet racistisch zijn, kunnen we lekker racistisch doen. Lachuh man!”’ De teneur is hetzelfde als in de zwartepietendiscussie: we zijn eigenlijk best een racistisch landje, en dat we niet expliciet racistisch zijn of het niet serieus bedoelen maakt geen zak uit. Natuurlijk wordt Gordon ook fel verdedigd op de sociale media en gooien latente racisten nog steeds de drogreden in de strijd dat ze alles mogen zeggen wat ze willen. Maar het omgekeerde is ook waar – en dat is nieuw: je mag in Nederland weer zeggen dat je niet alles mag zeggen.

Dat zagen we natuurlijk in de zwartepietendiscussie. Talloze columnisten, tv-persoonlijkheden en zelfs burgemeester Van der Laan spraken zich uit tegen Zwarte Piet als racistisch stereotype. Dat heeft nu – wellicht tijdelijk – zijn weerslag in de samenleving. Toen Rihanna twee jaar geleden ‘niggabitch’ werd genoemd was de reactie: die ironie moet je snappen. Zei je er toch iets van, dan was je schijnheilig. Toen in hetzelfde jaar activisten bij de Sinterklaasintocht stonden te betogen met de tekst ‘Zwarte Piet is racisme’ op hun T-shirts, werden ze nog zonder pardon opgepakt door een al te oplettende diender. Rutte moest „even normaal” doen toen hij Wilders aansprak op een vergelijking tussen de Turkse premier en een aap. Nu ontvangt Anouk meer dan tienduizend steunbetuigingen nadat ze de racistische opmerkingen op haar Facebookpagina openbaar maakte. Nu stromen Twitter en Facebook vol om Gordon terecht te wijzen en lijken racistische grapjes op tv gewoon niet meer zo grappig.

De Nederlandse politieke correctheid hing jarenlang in de touwen, maar maakt een comeback. En dat gaat niet zonder sterke bondgenoten. In dit geval: de machtige Angelsaksische media. Die hebben geen Fortuynrevolte doorstaan en ze hebben de fatsoenlijke omgangsvormen dus ook niet vaarwel gezegd. Saillant detail: de Gordondiscussie barstte pas los nadat de Amerikaanse media zich er vier dagen na de uitzending mee gingen bemoeien. Bijna elk van de honderden Facebookposts over de uitspraken van de zanger verwijst naar een van twee Amerikaanse posts waarin de wereldberoemde Nederlandse tolerantie ter discussie wordt gesteld. Op Nederlandse sociale media weeklagen reageerders: „Ik schaam me soms om in het buitenland te zeggen dat ik uit Nederland kom.”

Dat is een veelzeggende reflex. Blijkbaar is het niet overtuigend genoeg om te zeggen: ‘Ik vind die opmerkingen van Gordon echt niet kunnen.’ De redenering is: ‘Zie je wel, de Amerikanen noemen Gordon een racist. Dan zal hij het wel zijn.’ Ook tegenstanders van Zwarte Piet verpakten hun kritiek graag in een internationaal jasje. Kort gezegd: we staan voor lul. Zangeres Anouk, een van de aanvoerders van het debat, had prima op Facebook kunnen uitleggen waarom zij Zwarte Piet racistisch vindt. Maar de zangeres koos ervoor naar een bericht van de Britse krant The Guardian te verwijzen waarin Nederland de maat werd genomen. Zelfs haar begeleidende woorden waren Engels: ‘We Dutch people are making fools of ourselves!

Wat de discussies over Zwarte Piet en Gordon uiteindelijk laten zien, is dat onze normen en waarden op dit punt langzaam Britser en Amerikaanser worden. Is dat erg? Ach, misschien gaat met een beetje hulp van buitenaf die beerput eindelijk eens dicht.