‘Bij ons wordt altijd iemand boos’

Oprichter Al Jazeera noemt nieuws in zijn regio kwestie van leven of dood. „Het is geen vrijblijvende kennis.”

Wadah Khanfar: „De manier waarop journalisten hun bronnen krijgen, wordt beïnvloed door de belangen van hun land.” Foto Olivier Middendorp

Wadah Khanfar is een dag eerder begonnen met kijken naar tv-serie Newsroom. Hij wordt er nostalgisch van, zegt hij. Van 2003 tot 2011 leidde hij zelf een newsroom: hij was directeur van Al Jazeera, dat hij uitbouwde van één Arabisch tv-kanaal tot een mediabedrijf dat wereldwijd 220 miljoen huishoudens bereikt en prijzen won voor de verslaggeving.

„De manier waarop Al Jazeera English nieuws verslaat, komt dichter bij hoe het zou moeten zijn, dan hoe westerse media het doen”, zegt hij tijdens een gesprek in Amsterdam. Al Jazeera-verslaggevers gaan volgens hem meer de straat op, praten met gewone mensen in plaats van instituties en besteden meer aandacht aan Azië, Afrika en het Midden-Oosten. En, zegt hij: Al Jazeera beschrijft die regio’s vanuit eigen perspectief. „Niet zoals een oriëntalist die het Midden-Oosten wil ontdekken, of als een reiziger in Afrika.”

In het Westen kijken weinig mensen Al Jazeera. Hoe komt dat?

„Het bereik in het Westen is afhankelijk van kabelbedrijven, met wie je telkens apart moet onderhandelen. De meeste daarvan hebben een commerciële agenda. Die willen inkomsten uit advertenties of uit abonnementen op zenderpakketten. Ik vind het een groot probleem dat commercie de manier waarop we nieuws verslaan beïnvloedt.”

Al Jazeera heeft zelfs een half miljard dollar uitgegeven voor een kanaal in Amerika. Had u dat gedaan, als u nog directeur was geweest?

„Om eerlijk te zijn niet. Ik was altijd bang dat het opzetten van een onafhankelijk kanaal in Amerika een identiteitscrisis zou veroorzaken. Met 800 nieuwe journalisten uit alle hoeken van Amerika, die geen kans hebben gehad om de geest van Al Jazeera echt te vatten. Volgens mij zijn de komende zes maanden cruciaal om te zien of Al Jazeera America in staat is nieuws te brengen vanuit een helder en fris perspectief, dat de controverse niet schuwt, dat niet politiek correct probeert te zijn en dat niet is getemd door de regels en sfeer in de VS.”

Al Jazeera English heeft een goede reputatie, maar de Arabische zender wordt met regelmaat beschuldigd van partijdigheid.

„In onze regio is nieuws een kwestie van leven of dood, het is geen vrijblijvende kennis. Nieuws is veel dynamischer, levendiger en emotioneler dan wanneer je het in het Engels vertaalt voor landen die ver weg liggen, en waarvoor een verhaal gewoon een verhaal is. Als je verslag doet over Bin Laden of over de coup in Egypte: er wordt hoe dan ook iemand boos. „Ook belangrijk is welke gasten er komen in de uitzending. Een Amerikaanse professor praat afstandelijk over het Midden-Oosten. Maar iemand uit de regio gaat schreeuwen en wordt emotioneel over een zaak, omdat hij er deel van uitmaakt.”

In Bahrein zouden jullie de revolutie niet hebben verslagen omdat die shi’itisch was, terwijl Qatar sunnitisch is.

„Het klopt niet dat we Bahrein niet hebben verslagen, we zijn er zelfs het land voor uitgegooid. Maar het belang van Bahrein was gewoon veel kleiner dan dat van bijvoorbeeld Egypte. Soms stuurden we zelfs een reporter naar Bahrein, alleen om te laten zien dat we er echt wel verslag deden. Dat hebben we in Egypte ook gedaan. Daar worden mensen soms helemaal gek als je ze niet op televisie brengt, ze vallen je fysiek aan. ‘We hebben een demonstratie en jullie doen geen verslag, dus jullie zijn verraders!’ Het runnen van een redactie in de Arabische wereld is iets anders dan in een stabiele samenleving met regels.”

In 2022 organiseert Qatar het Wereldkampioenschap voetbal. Wordt uw opvolger op het matje geroepen bij de emir als hij bericht over misstanden rond arbeidsmigranten die stadions bouwen?

„Nee, het laatste nieuws over de arbeidsmigranten is uitgezonden op Al Jazeera Arabic en Al Jazeera English. Wat ik wel vrees, is dat het nu deel wordt van de discussie over de Wereldcup, en het niet meer om de arbeidsmigranten gaat. Sommige mensen zijn niet blij dat het Wereldkampioenschap in Qatar plaatsvindt en blazen zo’n kwestie op.

Zijn westerse media te negatief?

„Journalisten kunnen heel goed zijn, maar de manier waarop ze hun bronnen krijgen en hun prioriteiten stellen, wordt beïnvloed door de belangen van hun land. Dat kan zich vertalen in partijdigheid. Vaak niet expres. Het gaat om wereldbeeld. Als je in een omgeving zit waar je altijd argumenten hoort in een bepaalde richting, dan filtert dat door in je geest.”

Wat voor misverstanden levert dat op in westerse media?

„Welke prioriteiten ze stellen. Toen Al Jazeera English begon, hadden we een bijeenkomst met nieuwe eindredacteuren, die net waren aangekomen vanuit hun land. Ik vroeg ze: wat zullen we doen op onze eerste dag? Dus iemand zei ‘slavernij in Mauretanië’, een ander riep ‘vrouwenbesnijdenis in Egypte’ en een derde zei ‘extremisme’. Want dat stond op de agenda in westerse media. Toen ze hier langer woonden, zagen ze in hoe divers onze maatschappijen zijn.”