Logica is zoek in Greenpeace-affaire

Van de 30 opvarenden van Greenpeaceschip Arctic Sunrise zijn er 29 vrij. Waarom eigenlijk?

Eén activist van de Arctic Sunrise moet van de rechter in Sint-Petersburg tot medio februari in de cel blijven. De andere 29 komen sinds gisteren één voor één vrij. De logica is zoek. Er lijkt geen masterplan te zijn.

De Russische ‘macht’, zoals Kremlin en regering er heten, mag dan autoritair zijn maar is nog niet totalitair. President Vladimir Poetin heeft weliswaar het laatste woord, maar niet altijd het eerste woord. Hij gedraagt zich als een idool – voor zijn critici een kwaadaardige afgod – maar is ook de finale arbiter binnen zijn ntourage in het Kremlin, waar representanten van belangengroepen elkaar de tent uitvechten.

Politburo 2.0 doopte de politieke consultant Jevgeni Mitsjenko dit systeem ruim een jaar geleden.

De overeenkomst tussen het communisme en het ‘poetinisme’ is dat de eerste, tweede en derde garnituur van de macht alles doen om de indruk te wekken dat ze de lijn van de hoogste baas volgen en daar soms op anticiperen. Dit ‘working towards the leader’ komt in meer autoritaire gemeenschappen voor.

De Greenpeace-affaire lijkt Politburo 2.0 te symboliseren. Nadat de Russische kustwacht, een gewapende eenheid die onder geheime dienst FSB valt, in september de Arctic Sunrise had geënterd en de dertig bemanningsleden bij het boorplatform Prirazlomnaja had gearresteerd, wisten de Russische autoriteiten eigenlijk geen eenduidige lijn te ontwikkelen.

Die wispelturigheid werd deze week geïllustreerd door het lot van één van de dertig activisten. Maandag werd het voorarrest van de 59-jarige Australische marconist Colin Russell door de rechtbank in het rayon Primorski van Sint-Petersburg met drie maanden verlengd. Hij was de eerste die deze week voor de rechter moest komen. Zijn medeverdachte, een Braziliaanse vrouw, mocht van dezelfde rechtbank op borgtocht vrijkomen. De overige opvarenden moesten maandag en de dagen erna ook van de rechtbanken in Primorski en het Kalinin-rayon op borgtocht worden vrijgelaten – twee miljoen roebel (circa 45.000 euro) per persoon Gisteren was ook kapitein Peter Willcox van de Arctic Sunrise aan de beurt.

De arrestanten konden niet meteen naar buiten. Het geld was er. Maar op welke bankrekening konden de borgsommen worden gestort? Het Onderzoekscomité (SK), de federale recherche, weigerde het geld in ontvangst te nemen. Het verwees een van de Greenpeace-advocaten zelfs door naar de bankrekening van de rechtbank. Ook de officiële beschikkingen voor de vrijlating waren er nog niet. „Ik hoop dat dit puur technisch is”, aldus advocaat Sergej Goloebok tegen de krant Kommersant. Maar gisteren kwam de Braziliaanse dan toch vrij.

Waarom moest Russell vast blijven ? Was rechter Alla Jermakova in het Primorski-rayon niet op de hoogte van een nieuwe ‘lijn’ of was ze gewoon onverschillig toen ze Russel in zijn kooi hoorde zeggen dat hij zo graag eens „menselijk wilde slapen en eten”? Een „groot raadsel”, zei zijn advocaat Dmitri Gerasimov tegen het Petersburgse persbureau Fontanka. Het SK had Russel immers hetzelfde ten laste gelegd als de 29 anderen.

In die aanklachten toonde de Russische autoriteiten zich eerder ook al wispelturig. Kort na hun arrestatie zei president Poetin zelf dat er wat hem betreft geen sprake was van ‘piraterij’. Het SK wilde dit misdrijf, waarop maximaal vijftien jaar staat, wel ten laste leggen. Piraterij is, met slavenhandel en illegale radiozenders, een van de uitzonderingsmisdrijven op internationale wateren waartegen een staat op grond van het zeerechtverdrag mag optreden.

Toen de Greenpeace-activisten nog in Moermansk in voorarrest zaten, begon het SK te draaien. Eerst maakte het bekend dat er narcotica aan boord van de Arctic Sunrise waren gevonden (morfine in de medicijnkast). Daarna werd de aanklacht omgevormd tot ‘vandalisme’, in Rusland nog altijd goed voor zeven jaar cel.

Al die aantijgingen heeft Nederland, ‘vlaggenland’ van de Arctic Sunrise, bij het Internationaal Zeerecht tribunaal twee weken geleden verworpen. Moskou boycotte de zitting. Maar het tribunaal doet morgen uitspraak. Dat oordeel zijn de Russische autoriteiten voor, door de 29 opvarenden op borgtocht vrij te laten. Waarmee de Russen de rest van de wereld in ieder geval laten zien dat ze niet met hun rechtsmacht in de Poolzee laten spotten.