Fred, bezuinig liever hierop

Staatssecretaris Teeven zoekt alternatieve bezuinigingen bij justitie. Advocaat Willem Jebbink heeft wel een paar suggesties.

Illustratie Hajo

1. Bezuinig griffiers weg bij rechtszittingen. Bij elke strafrechtszitting zit van begin tot eind een griffier. Die valt gemakkelijk te vervangen door iedere zitting op geluidsband op te nemen en daarna door een vingervlug secretariaat te laten uittypen. De juistheid van het proces-verbaal, soms een discussiepunt, is dan controleerbaar.

2. Bezuinig op de werkwijze van rechters-commissarissen: rechters die meestal de getuigen en deskundigen verhoren. Het ondervragen op zichzelf is vaak het kortste onderdeel van zo’n zitting: veruit de meeste tijd gaat zitten in ‘het dicteren’. U zult het niet geloven, maar de rechter-commissaris schrijft in 2013 alles wat de getuige verklaart met een pen op papier, en na het verhoor wordt de verklaring van de getuige eindeloos gedicteerd aan een griffier, die deze in de computer intypt. Vervolgens moet dat proces-verbaal worden voorgelezen aan de getuige en de advocaat en ontstaat over de inhoud daarvan vrijwel altijd (tijdrovende) discussie. Ook hier is een geluidsband, die nadien wordt uitgetypt, het ei van Columbus. De advocaat hoeft minder verblijftijd te besteden aan getuigenverhoor, evenals de getuige of eventuele politieambtenaar.

3. Leg verhoren bij de politie vast op geluidsband. De politie kan letten op het stellen van overbodige vragen of zich daarin – zo nodig – trainen, zodat het verslag minder lang wordt.

4. Maak gebruik van videoverbindingen met het buitenland. Getuigen die in het buitenland zitten, worden daar vaak gehoord door de rechter-commissaris. Die reist, op staatskosten, businessclass. Ook op staatskosten reizen mee: een griffier, een officier van justitie en leden van de advocatuur. Dat kost handenvol geld.

5. Werk met digitale dossiers. Nog steeds (het is 2013!) wordt ieder zaaksdossier gekopieerd op papier, tegenwoordig vaak als – kostbare – kleurenkopieën, vrijwel altijd eenzijdig. Volstaan kan worden met verstrekking op cd-rom.

6. Accepteer correspondentie per e-mail. In tegenstelling tot ongeveer ieder ander maatschappelijk segment is de advocatuur gedwongen nog met faxen en papieren brieven te werken.

7. Plan geen volkomen overbodige rechtszittingen. Vaak worden strafzittingen door rechtbanken ingeroosterd zonder overleg met de verdediging. Als die verhinderd is, waardoor een zaak niet te behandelen valt, wordt desondanks de zaak niet van de zitting gehaald. Drie rechters, een griffier, een bode en een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie moeten daar tijd aan besteden.

8. Investeer in een volledig en eerlijk proces in eerste aanleg. Nogal eens worden verzoeken om getuigen afgewezen, vormen verzuimd of onjuiste beslissingen genomen, omdat rechtbanken zich gedekt voelen door mogelijkheden van hoger beroep voor de verdediging of het Openbaar Ministerie. Zo wordt als het ware een hoger beroep uitgelokt.

9. Laat alleen goed gekwalificeerde advocaten toe tot de verdediging in strafzaken.

10. Schaf voorlopige hechtenis af, tenzij vrijlating volstrekt onverantwoord is. In het strafproces worden verdachten haast standaard gevangengezet in afwachting van hun proces. Het is een raadsel waarom verdachten in Nederland niet, zoals bijvoorbeeld in de VS, onder voorwaarden vrij blijven hangende het proces. Als het proces tot vrijspraak leidt, bij de rechtbank of in hoger beroep, moet de Staat de gewezen verdachte een schadevergoeding betalen voor deze voorbarige en dus ten onrechte opgelegde detentie. De cliënt komt gewoon op het kantoor van de advocaat. Dat scheelt reistijd en -kosten, die nu aan de advocaat moeten worden vergoed.

11. Haal nutteloos sentiment uit de strafrechtspleging. Geef slachtoffers in strafzaken uitsluitend een rol die daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen van een strafprocedure.

12. Schaf verlofprocedures af. In sommige gevallen moet volgens onze strafwet verlof voor hoger beroep worden verleend. Internationaal heeft Nederland allang te horen gekregen dat die verlofprocedure in strijd is met fundamentele rechten.

13. Bezuinig de advocaten-generaal weg bij de Hoge Raad. Dit parket, ondersteund door een uitgebreid team van wetenschappers, neemt in iedere strafzaak een conclusie. Dat is een advies aan de Hoge Raad. Opmerkelijk, omdat ook leden van de Hoge Raad als advocaat-generaal optreden en zodoende de strafkamer waarin zij zelf plaatshebben in andere zaken adviseren.

14. Laat commissies, onder meer uit de advocatuur, conceptwetgeving goed tegen het licht houden voordat een memorie van toelichting wordt geschreven. Het kost geld dat zich op langere termijn terugverdient.

15. Matig, zowel vanuit de politiek als het Openbaar Ministerie, het strafklimaat. Nederland behoort binnen Europa tot de landen waarin het hardst wordt gestraft. Hard straffen kost veel geld en is niet zaligmakend.

Naast deze suggesties stel ik voorop dat er een grens zit aan bezuinigingen in het strafrecht. Het opsporen van strafbare feiten en berechten van verdachten is niet vergelijkbaar met commerciële bedrijfsvoering.