Europarlement wil zelf af van reis naar Straatsburg

Het Europees Parlement zoekt de confrontatie met Frankrijk: het wil weg uit Straatsburg.

Een keer per maand verkast het Europees Parlement vanuit Brussel naar het Franse Straatsburg. Dit ‘verhuiscircus’ is Europarlementariërs al jaren een doorn in het oog, maar Frankrijk blokkeert pogingen om Straatsburg als zetel af te schaffen. Andere lidstaten dringen niet echt aan. Gisteren besloot het parlement de confrontatie aan te gaan: het nam een resolutie aan waarin het eist dat het zelf kan beslissen over zijn vestigingsplaats. 483 van de 766 parlementariërs stemden voor.

1 Waarom wordt er in Straatsburg vergaderd?

Straatsburg is de hoofdstad van de Elzas, de Duits-Franse grensregio die lang een grote bron van spanningen was. Het lag voor de hand om na 1945 hier de Raad van Europa te vestigen, de organisatie die waakt over democratie en mensenrechten. Als symbool van verzoening. Om praktische redenen zouden de kantoren van die organisatie in 1952 ook gebruikt worden door een nieuwe club: de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de voorloper van de Europese Unie. Straatsburg werd de facto de zetel van het Europees Parlement. In 1999 kreeg het een eigen gebouwencomplex. In Europese verdragen is vastgelegd dat het parlement een keer per maand plenair bijeen moet komen in de Franse stad.

2 Hoeveel kost dat?

Volgens de opstellers van de resolutie jaarlijks tussen de 156 en 204 miljoen euro extra, tot ongeveer eenvijfde van de jaarbegroting van het parlement. Elke keer moeten 5.000 europarlementariërs, medewerkers en ambtenaren van de Europese Commissie zich verplaatsen. De reis van meer dan 400 kilometer neemt minstens een halve dag in beslag. Acht grote vrachtwagens zijn nodig om de kisten met documenten te vervoeren.

Een „onnodige organisatorische, logistieke en milieukostenpost”, aldus de resolutie, die jaarlijks naar schatting 19.000 ton extra CO2-uitstoot veroorzaakt. Straatsburg is een relatief kleine stad, met 272.000 inwoners. De prijzen van hotelkamers exploderen er steevast met een factor 2,3 als het parlement bijeenkomt. Ook wordt het gebouwencomplex 89 procent van de tijd niet gebruikt, maar moet het wel het hele jaar door verwarmd, onderhouden en bemand worden.

3 Waarom wordt de kwestie nu op het spits gedreven?

De zetelkwestie is tot nu toe succesvol geblokkeerd door Frankrijk en Luxemburg, waar het secretariaat van het parlement is gevestigd. Er komen geregeld resoluties, verslagen en petities voorbij. Lidstaten negeren die. Rechtszaken lopen stuk, omdat de verdragen duidelijk zijn: de lidstaten besluiten. „Zij houden dit tegen, maar wij worden er door kiezers op aangesproken”, zegt Europarlementariër Corien Wortmann (CDA).

Het ‘verhuiscircus’ is volgens het parlement „een negatieve symbolische kwestie geworden” die de reputatie van de EU schaadt. Maar het gaat om meer: anders dan in de begindagen heeft het parlement tegenwoordig medebeslissingsrecht. Er wordt voortdurend onderhandeld met de Europese Commissie en lidstaten. Die hebben hun eigen activiteiten in Brussel geconcentreerd. Het parlement voelt zich „geïsoleerd”.

4 Wat wil het parlement?

In de resolutie eist het parlement het recht op zelf te beslissen waar het zetelt. Komt dat recht er niet, dan zal het parlement niet meewerken aan verdragswijzigingen. Die moeten er, zo is de verwachting, binnen enkele jaren komen, omdat de EU een ingrijpende hervorming van de financiële sector doorvoert (de bankenunie). Het parlement zegt dat de mogelijkheden „binnen het huidige rechtskader” zijn uitgeput. Heel diplomatiek wordt Brussel als nieuwe zetel niet bij naam genoemd in de resolutie, maar de boodschap is duidelijk.

5 Is er een kans van slagen?

Het officiële standpunt van Frankrijk is dat Straatsburg alleen ter discussie kan worden gesteld als dat met alle zetels van alle over Europa verspreide EU-instellingen en agentschappen gebeurt (bijvoorbeeld het Hof van Justitie in Luxemburg en grensagentschap Frontex in Warschau).

Dat is slim, want geen land zal hiermee snel akkoord gaan. Hoewel de resolutie niet meteen effect heeft, wilden de Europarlementariërs nu een signaal afgeven: in mei 2014 zijn er Europese verkiezingen. Bij de eerstvolgende verdragswijziging moet blijken of de resolutie meer was dan verkiezingsretoriek. De PVV stemde tegen: de partij is tegen het verhuiscircus, maar ook tegen meer macht voor het parlement. Met Brussel als enige zetel zou dat dreigen te gebeuren. De anti-Europese UK Independence Party onthield zich met deze argumenten van stemming of stemde niet.