Banken zijn gevaarlijk, en ze komen er gewoon mee weg

Bankiers zijn onverbeterlijk, zegt econoom Admati. „Als een vliegtuig neerstort, is er een zwarte doos. Dán stellen mensen vragen.”

Tough love. Zo zou de relatie van de overheid met banken moeten zijn. De overheid moet weten hoe gezond de banken écht zijn, zegt Anat Admati, hoogleraar economie aan Stanford University en mede-auteur van het boek The Bankers’ new clothes. En dat moet niet worden onderzocht met de gebruikelijke stresstesten, zoals de Belgische bank Dexia in 2011 onderging – om daarna toch zwaar in de problemen te komen. Háár stresstest is beter, vindt ze. Het idee: laat de banken hun vermogen vergroten, van de nu beoogde 3 procent van het balanstotaal naar bijvoorbeeld het tienvoudige. „Lukt dat niet, dan slaagt de bank niet voor de stresstest.”

Admati’s kritiek op de aanpak van banken krijgt veel navolging. Ze vindt dat banken strenger moeten worden aangepakt, ook om een nieuwe crisis te voorkomen. Ze is in Nederland om die boodschap uit te dragen, vandaag bij De Nederlandsche Bank en op een congres voor Europese pensioeninvesteerders.

Om haar boodschap over te brengen moet iedereen eerst begrijpen hoe banken werken, zegt de econoom. De kennis van politici, beleidsmakers, journalisten en burgers noemt ze ontoereikend om „ertegenin te gaan”. En de bankensector, zegt Admati, is een gevaarlijke bedrijfstak.

Deze week schreef de directeur beleid van werkgeversorganisatie VNO-NCW aan de Tweede Kamer dat strengere kapitaaleisen niet goed zijn voor het economisch herstel.

„Ik heb een vertaling van de brief gelezen. Waarom zou de economie eronder lijden als banken gedwongen worden meer eigen geld te hebben in plaats van geleend geld? Er wordt een verkeerde diagnose gesteld. Het is niet waar dat banken minder krediet kunnen verlenen als ze gedwongen worden meer eigen vermogen te hebben. Er moeten nieuwe regels komen om banken effectiever aan te sturen.”

Hoe dan?

„Bijvoorbeeld door banken te dwingen geen dividend te betalen. Het geld dat banken hun aandeelhouders betalen, kunnen ze ook uitlenen.

„Als banken niet in staat zijn hun vermogen te vergroten en zo hun risico’s te verlagen, willen we dat nú weten. Insolvente banken zijn heel slecht voor de economie. Europa moet de realiteit onder ogen zien. Dat is tot nu toe alleen in Cyprus gebeurd.”

Waarom zien banken de noodzaak niet om hun eigen vermogen te vergroten?

„Banken kunnen goedkoop lenen omdat de markt weet dat de overheid altijd garant zal staan voor hun leningen. Het is net als volledig verzekerd zijn: dan vind je het ook niet erg om te spelen met dat verzekeringsgeld. Banken profiteren ervan dat ze risico’s kunnen nemen. Maar ze zouden moeten leren niet meer afhankelijk te zijn van het vangnet van de overheid.

„Veel van wat banken doen, is niet wat je denkt dat ze doen. Nederlandse banken doen zaken in de Verenigde Staten waarvan de voordelen voor de Nederlandse belastingbetalers niet duidelijk zijn. Maar ondertussen zijn het wel de belastingbetalers die de banken moeten redden als het misgaat. Als banken willen spelen, laat ze dat dan doen met hun eigen geld.”

U pleit voor een kapitaaleis van 20 procent. Waarom 20?

„Omdat niemand me ooit een goede reden gaf anders te denken.”

Maar 10, of 15, dat kan dus ook?

„Het percentage moet niet letterlijk worden genomen. Het ligt eraan wie de waarde van de bezittingen van de bank bepaalt. In de negentiende eeuw bijvoorbeeld waren banken private partnerships met 50 procent vermogen en waren de eigenaren onbeperkt aansprakelijk.”

Toch blijft de vraag waarom er na vijf jaar crisis nog steeds zo weinig is veranderd.

„Dat komt door verwarring en door politiek. Sommige mensen begrijpen het niet, anderen willen het niet begrijpen of willen er niet bij betrokken zijn. Bankiers kunnen doen alsof de verbeteringen die ze sinds de crisis hebben doorgevoerd, goed genoeg zijn. In andere bedrijfstakken zijn de risico’s en de schade zichtbaar. Als vliegtuigen uit de lucht vallen, zijn er doden, is er een zwarte doos. Dán stellen mensen vragen. Maar de schade van financiële risico’s is erg moeilijk te zien.”

U wilde dat uw boek impact had. Is dat al gelukt?

„Mensen zeiden ons dat het nuttig was, dat ze veel geleerd hebben. En sommige beleidsmakers durfden zich meer uit te spreken, hadden meer munitie tegen de bankenlobby. Maar: het systeem blijft onveilig en onvoorbereid op alle risico die genomen wordt. En de argumenten om dat te doen, zijn onveranderd. Een bankmedewerker zei tegen me: ‘Als ik dit boek aan mijn baas geef, word ik ontslagen.’ Dat is toch eng?

„Je kunt zeggen dat het hopeloos is. Het risico is zo abstract. Politici accepteren dat banken zeggen: we doen niet wat jullie willen dat we doen. En bankiers houden ervan gevaarlijk te leven. Het is als heel hard rijden, en een bonus krijgen als je er snel bent. En als je dan een ongeluk krijgt, kruip je veilig uit je auto en moet de rest van de maatschappij opdraaien voor de schade. Ik zeg: leg snelheidsbeperkingen op.”