Achtergrond 83.000 (!) mensen wonen nog steeds niet thuis

Duizenden mensen die 2,5 jaar geleden moesten vluchten bij de kernramp in Fukushima kunnen nog steeds niet terug naar hun huizen. Bijna 83.000 evacués verblijven sinds de ramp in tijdelijke woonruimte. Die woonruimte lijkt steeds minder tijdelijk.

Het grote wachten is op de Japanse regering. Die kondigde vlak na de ramp aan dat de geëvacueerde dorpen in maart 2014 weer bewoonbaar zouden zijn. Dat plan bleek veel te ambitieus: de schoonmaakactie loopt hopeloos achter op schema.

Het omlaag brengen van de radioactieve straling gaat veel langzamer dan verwacht, mede doordat regenwater uit omliggende bergen besmette deeltjes de dorpen in spoelt. De regering heeft toegegeven dat het langer gaat duren voordat de evacués terug kunnen, maar noemt geen nieuwe deadline. Deskundigen spreken over jaren – of zelfs, net als bij het ontmantelen van de kernreactoren, over decennia.

Van de geëvacueerden willen vooral ouderen terug. Sommigen stellen zich iedere maand een paar uur bloot aan de straling om hun huis te bezoeken, blijkt uit een reportage van The New York Times. Ze zetten mondkapjes op en dragen geigertellers met zich mee. „In mijn hart weet ik dat ik hier nooit meer kan wonen”, vertelt Hiroko Watanabe (74) tegen de krant. Met haar man rijdt ze regelmatig naar het huis dat ze ontvluchtte nadat een aardbeving en een tsunami de nabijgelegen kerncentrale ernstig beschadigden. Watanabe is vastberaden om haar tuintje netjes te houden. „Het geeft me een richtpunt. Voor ons is dit nog steeds ons huis.”

Watanabe en de duizenden andere evacués verkeren in onzekerheid, en een uitweg is er dit keer niet. Ze wonen al 2,5 jaar in krappe tijdelijke accommodatie, met een magere maandelijkse compensatie van de regering. Ergens anders een nieuw bestaan opbouwen is voor de meesten geen optie: onbetaalbaar. Tenzij de regering overstag gaat en de evacués volledig compenseert voor hetgeen ze verloren hebben. Maar voorlopig blijft de regering achter haar voornemen staan om het getroffen gebied weer bewoonbaar te maken. Of dat nu lang gaat duren of niet.

Ondertussen verslechtert de situatie van de geëvacueerden. Huiselijk geweld, alcoholisme, trombose door te weinig beweging – maatschappelijk werkers zeggen dat het steeds vaker voorkomt onder de evacués. Volgens persbureau Reuters zijn er 1.539 mensen overleden aan ziektes gerelateerd aan de langdurige evacuatie. Dat is bijna evenveel als het aantal mensen dat door de ramp zelf omkwam (1.599).

De elf dorpen die het zwaarst werden getroffen door de ramp zijn vervallen tot spooksteden. Of de mensen die er woonden ooit terug kunnen keren, is nog maar de vraag. Ze vinden dat de regering dingen belooft die ze niet waar kan maken en willen eindelijk eens duidelijkheid. Een van de evacués tegen Reuters: „Je kan niet je leven lang een tijdelijk leven leiden.” NRC