‘Mollen: niemand is er ingetrapt’

Greenpeace probeert in Rusland met advocaten alle mogelijkheden te benutten om de dertig activisten vrij te krijgen. „Wij moeten juridisch gezien alles hebben aangedragen voor als de politieke wind draait.”

De dertigkoppige bemanning van Greenpeace-schip de Artic Sunrise was nog niet aan wal gebracht door de Russische politie, of de milieuorganisatie had al een groot advocatenteam samengesteld. Iedere opvarende kreeg een eigen raadsman toegewezen. Greenpeace trok twee ervaren Russische juristen aan, die het advocatenteam aansturen. Dagelijks is er tactisch overleg, waar Greenpeace bij aanschuift. De organisatie betaalt alles uit eigen zak.

Half september probeerden actievoerders een spandoek op te hangen op Gazprom-boorplatform de Prirazlomnaya, als protest tegen olieboringen in het Noordpoolgebied. Rusland reageerde fel; de dertig opvarenden van de Arctic Sunrise werden gearresteerd, en geëscorteerd naar cellen in Moermansk.

Vanmorgen besloot de rechtbank in Sint-Petersburg dat de Nederlandse activiste Faiza Oulahsen op borgtocht vrijgelaten mag worden. De zaak van Mannes Ubels, de andere Nederlander, zou vanmiddag dienen. Gisteren en eergisteren oordeelde de rechter al dat twaalf andere activisten ook op borgtocht vrijkomen; het voorarrest van één werd verlengd tot eind februari 2014.

Een maximale gevangenisstraf van twintig jaar voor de Nederlanders behoort nog tot de mogelijkheden; de aanklacht hooliganisme en piraterij staat nog overeind. Vrijdag doet het Zeerechttribunaal in Hamburg uitspraak in de zaak die Nederland heeft aangespannen. Nederland eist vrijlating van de dertig opvarenden; Rusland kwam niet opdagen bij de zitting.

De vrijlatingen op borgtocht zijn een succes voor het juridische team van Greenpeace. De Nederlander Jasper Teulings is hoofd juridische zaken van Greenpeace International, de hoogste jurist binnen de organisatie. Telefonisch vertelt hij over hoe de dertig gedetineerden juridisch worden ondersteund in het „lastige” Rusland.

Op welke manier kan Greenpeace de lopende rechtszaken beïnvloeden?

„Iedere activist heeft een eigen advocaat. Zij werken autonoom, maar wij zorgen ervoor dat ze allemaal dezelfde informatie krijgen. Daarvoor hebben we dagelijks een tactische bespreking. In de zittingen over de borgtocht die zijn geweest, zien we dat alle lokale advocaten dezelfde tactiek volgen.”

Hoe kan het dan dat sommigen wel op borgtocht vrijkomen en anderen niet?

„Dat is vooralsnog gissen bij gebrek aan motivering. De eerste verdachte, Colin Russell uit Australië, zag zijn detentie verlengd tot eind februari 2014. Daarop werd een aantal Russen op borgtocht vrijgelaten, dus dachten we dat nationaliteit het onderscheid was. Toen echter ook niet-Russen op borgtocht vrijkwamen, leek er toch sprake van een beleidswijziging. Aan de rol van Russell bij het protest kan het niet hebben gelegen: hij is de marconist. De voorwaarden waaronder men vrijkomt, onder huisarrest of anderszins, zijn ook nog niet bekend. Vrij zijn ze allerminst.”

Wat is jullie juridische tactiek?

„Die is aangepast aan het Russische systeem. Dat betekent dat we alle mogelijkheden benutten. Je moet op alle slakken zout leggen. Alle verweren aandragen die mogelijk zijn, alle beslissingen aanvechten. Een belangrijk deel van de zaak is politiek. Wij moeten juridisch gezien alles hebben aangedragen voor als de politieke wind draait.”

Bedoelt u dat deze zaak buiten de rechtszaal wordt uitgevochten?

„Ja. Alles grijpt hier in elkaar: de juridische zaak en diplomatie gaan samen. De diplomatieke strategie wordt gecompleteerd door de juridische strategie.”

Worden jullie op de hoogte gehouden van de diplomatieke vorderingen?

„We hebben goede contacten met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze kunnen niet alles met ons delen. Begrijpelijk.”

Heeft koning Willem-Alexander tijdens zijn bezoek aan Rusland de zaak aan de kaak gesteld bij president Poetin?

„Ons is verzekerd dat Nederland al het mogelijke doet. Over het diplomatieke verkeer kan ik verder helaas niks vertellen. Dit is een zeer hardnekkige zaak, waarin tot dusver weinig tekenen van deëscalatie waren. Als deëscalatie op diplomatiek niveau wordt bereikt, keren onze juridische kansen. Mogelijk is de vrijlating op borgtocht een kentering.”

Is er sprake van onafhankelijke rechtspraak?

„Dat is moeilijk te zeggen. Wij zijn niet de enigen die vragen stellen over de onafhankelijkheid van de rechtspraak in dit land. Daarnaast zijn er in het begin pogingen gedaan om… hoe zal ik dit zeggen? We zijn beducht voor het risico van mollen. In het begin hebben ‘welzijnswerkers’ bij de gedetineerden in de cel naar informatie proberen te vissen. Dan kwamen ze binnen en begonnen ze een gesprekje: hoe gaat het met je? Wat erg wat je hebt meegemaakt. Dat ging dan na drie vragen over in: wie had de leiding? Wat was de rolverdeling tijdens de actie? Het was een heel doorzichtige manier om informatie te achterhalen.”

Hoe weten jullie dit?

„Dat hebben onze gedetineerden verteld. Niemand is erin getrapt.”

Wie heeft de welzijnswerkers gemobiliseerd?

„Dat is mij niet bekend. Maar je kan het op je vingers natellen.”

Hebben jullie ook last gehad van advocaten die probeerden te infiltreren?

„Laat ik het zo stellen: we hebben een zeer strenge selectie moeten toepassen.”

Hoe weten jullie dat ze echt voor jullie werken?

„Onze leading lawyer Andrei Suchkov heeft een grote staat van dienst als advocaat en openbaar aanklager. Hij kent de Orde van Advocaten in Sint-Petersburg goed. Zij hebben ons geholpen bij de selectie. We hebben redelijke zekerheid dat we koosjere advocaten hebben.”

Wat verwacht u van het Internationaal Zeerechttribunaal?

„Het zal een belangrijke impact hebben. De uitspraak is bindend, ook al is Rusland niet komen opdagen. Rusland heeft de verdragen ondertekend en geratificeerd. Ik heb goede hoop dat het Zeerechttribunaal vrijlating van de ‘Artic 30’ zal gelasten, en dat Rusland zich er aan zal houden. Het belang van het verdrag voor Rusland overstijgt het belang van deze zaak.”

Dat Rusland niet is komen opdagen wijst daar niet op.

„De gevolgen voor Rusland kunnen groot zijn. Er spelen enorme belangen op het gebied van de handelsvloot en visserij. Rusland heeft het Zeerechttribunaal mogelijk nog nodig, als het exploratie van natuurlijke hulpbronnen wil uitbreiden naar het Noordpoolgebied. Daarnaast is Rusland bezig met het exploiteren van de Northern Searoute. Een zeeroute waar het veel geld aan kan verdienen als grote internationale bedrijven er hun schepen doorheen sturen. Als zulke bedrijven weten dat Rusland uitspraken van het zeerechttribunaal niet opvolgt, zullen ze hun schepen niet snel op de Northern Searoute inzetten. Bovendien zal er een storm van politiek protest ontstaan. Wellicht volgt Rusland de uitspraak van het Zeerechttribunaal niet direct op, maar ik verwacht dat ze het uiteindelijk wel doen.”