Julian Barnes laat zien hoe de spoken blijven komen

Hoe schuldig ben je aan de zelfmoord van een vriend? Over die vraag gaat de roman ‘Sense of an ending’ van Julian Barnes. Daarvan is nu een toneelversie.

Foto Karin Jonkers

„Ik ben ruim dertig jaar jonger dan de oude man die ik speel”, zegt Marijn Klaver over de voorstelling Alsof het voorbij is, „en toch herken ik zijn gevecht met de tijd. Net als hij verdraai ik gebeurtenissen uit mijn leven. Je denkt meester te zijn over je verleden, maar dat is niet zo. Zelfs als je jong bent, verzin je van alles.” Klaver vertolkt met actrice en celliste Lidewij Mahler de toneelversie van de roman The Sense of an Ending (2011) van de Britse schrijver Julian Barnes.

Volgens regisseur en bewerker Madeleine Matzer van Matzer Theaterproducties spelen „herinnering en perceptie een cruciale rol in het leven van de hoofdpersoon”. Deze Tony bevond zich in zijn studentenjaren in een kring van begaafde studenten. Een van hen, Adrian, pleegde zelfmoord. Hij ging, tot grote jaloezie van Tony, uit met zijn geliefde. Bestaat er een verband tussen Adrians zelfmoord en Tony’s woede? „Tony heeft een eigen verzinsel van zijn leven gemaakt”, zegt regisseur Matzer na een repetitie in Den Bosch. „Jarenlang heeft hij het incident met Adrian verzwegen en weggeduwd, maar nu laten de spoken van vroeger zich niet toedekken. Dat failliet moet Tony tijdens de voorstelling onder ogen zien.”

Volgens Marijn Klaver trekt Barnes zowel de lezer als de toeschouwer uit de comfort zone. „Hij sleurt zichzelf en ook mij, als acteur, mee in gebieden waar hij nooit eerder is geweest. Hij verliest de controle over zijn bestaan. Maar vooral vraagt hij zich af of hij medeschuldig is aan Adrians zelfmoord.”

Een van de knappe dramatische elementen die de toneelbewerking benadrukken is het dagboek dat Adrian bijhield. Tony wil dat met alle geweld lezen, want hij hoopt daar antwoorden te vinden. Maar bestaat het dagboek nog wel? Is het niet verbrand door Tony’s ex-geliefde Victoria?

In het decor van Alsof het voorbij is, vormgegeven door designer Maarten Baas, overheerst wit. Dat wit is volgens Matzer het symbool van Tony’s verlangen zijn verleden te wissen. „De vraag die Barnes stelt is in hoeverre je verantwoordelijk bent voor je levensgeschiedenis. Ik heb het idee dat Barnes is geïnspireerd door de tragische lotgevallen van collega-dichter Ted Hughes en zijn vrouw Sylvia Plath, die zelfmoord pleegde na hun scheiding.”

Matzer heeft Barnes uitgenodigd voor de première. Er is een kans dat hij komt kijken. „Hij heeft zelfs getwitterd over ‘a Dutch theatre company’ die zijn roman brengt”, zegt Matzer. „Dat twee jonge mensen de veel oudere personages uit het boek spelen, vindt hij prachtig. Iedereen wil het leven naar zijn hand zettenen, maar uiteindelijk kunnen we dat niet.”

Alsof het voorbij. Première: 23/11 Verkadefabriek, Den Bosch. Inl: matzer.org