De politiek nu écht als toneelstuk

Dertien weken lang hingen vier acteurs en hun regisseur rond in Nieuwspoort en de Tweede Kamer Ze maakten er een voorstelling over die vandaag in première gaat In ambtelijke taal, natuurlijk

Joris Smit, Hannah Hoekstra, Reinout Scholten van Aschat, Sallie Harmsen en Casper Vandeputte in de Tweede Kamer. Foto David van Dam

Redacteur kunst

Geacht publiek”, begint de voorstelling. Zoals in de Tweede Kamer: „Geachte voorzitter.” De taal is van het stroeve, ambtelijke soort, met woorden als ‘derhalve’ en ‘alvorens’. „Ik stel voor, geacht publiek”, zegt actrice Hannah Hoekstra, „dat we snel overgaan tot het maken van theater en het daadwerkelijk spelen van de voorstelling.”

Die voorstelling is Nieuwspoort, van het Nationale Toneel. Het is het verslag van vijf theatermakers van hun tijd als ‘Nieuwspoort-rapporteur’. Elk jaar loopt een buitenstaander twee maanden mee in de Tweede Kamer en perscentrum Nieuwspoort. Na onder anderen Joris Luyendijk doen nu schrijver/regisseur Casper Vandeputte en acteurs Hannah Hoekstra, Sallie Harmsen, Joris Smit en Reinout Scholten van Aschat verslag – met een voorstelling.

Dertien weken liepen ze er rond. Ze spraken Kamerleden, voorlichters, spindoctors en journalisten. Ze waren bij de Algemene Beschouwingen, zaten tussen twitterende persoonlijke assistenten (p.a.’s), en achtervolgden Dominique van der Heyde en Rutger Castricum als die Diederik Samsom of Geert Wilders achtervolgden.

Nieuwspoort moest geen betweterig stuk worden, vonden ze, niet te documentair en zeker geen gemakzuchtig persiflage.

Openhartig onthullen de acteurs hun eigen onwetendheid en weerzin. Maar als ze eerlijk zijn is wat overbleef na die dertien weken allereerst: ontzag. Vandeputte: „De kritiek is altijd dat de politiek te zeer op de waan van de dag is gericht, maar als je de werkdruk kent, wordt die snelheid en efficiëntie heel begrijpelijk. Het is steeds: hup, quote, en dóór. Natuurlijk is er weinig ruimte voor bezinning en diepgang. Aan de andere kant is dat onbevredigend: Kamerleden zijn natuurlijk wel meer dan wandelende dossiers met een mening.”

Daarom wilden de vijf makers van hun gesprekspartners, naast praktische zaken, ook heel andere dingen weten. Wat is je grootste droom, waar ben je bang voor? Meerdere dinsdagen na het vragenuurtje in de Kamer hingen de makers rond bij de plenaire zaal. Daar stelden ze hun vragen aan onder meer de p.a.’s van Sharon Dijksma en Sybrand van Haersma Buma. Maar om ze te stellen aan ‘de Big Five’ (de makers spreken in safaritermen over hun ‘reis’ door de Kamer), terwijl die zich omringd door camera’s en microfoons een weg door de meute banen, is andere koek. Vandeputte: „Dat is eigenlijk gewoon niet gelukt.”

Joris Smit vertelt in de voorstelling hoe hij opeens tot het gevolg van een wegbenende Pechtold behoort. Een paar journalisten stellen de D66-leider vragen, en bij het antwoorden kijkt Pechtold steeds Smit aan, in de veronderstelling dat die journalist is. Smit: „En ik wil alleen maar zeggen: ‘Alexander, zullen we een fles wijn leegzuipen en daarna keihard van een berg afhollen?’ Maar ik klapte dicht en liep weg.”

Hun reisverslag kent meer van dit soort anekdotes. Zoals dat Vandeputte opeens werd voorgesteld aan Mark Rutte. Als hij hem over de voorstelling vertelt, geeft Rutte vaderlijk advies. „Weet je wat jij moet doen? Gewoon, Shakespeare.” Of hoe Reinout Scholten van Aschat Geert Wilders observeerde. Hoe Geert, die gewoon een beetje staat te kletsen en twitteren, voor de camera tot ‘Wilders’ transformeert. „Ik zie hem aangaan! Handen over elkaar, rechtop staan, begint heel boos te kijken en ratelt zijn tekst vier keer achter elkaar. Het ziet er heel onnatuurlijk uit.”

Nieuw is het niet, maar het inzicht dat het echte politieke bedrijf iets heel anders is dan wat wij op tv zien, was toch overrompelend. Vandeputte: „Tijdens de Algemene Beschouwing zagen wij dat Kees van der Staaij van de SGP echt het momentum had. Veel van wat hij wilde, kwam uiteindelijk in het akkoord. Maar hem zie je niet op tv. Daar zie je alleen dat Pechtold Wilders weer in de haren vliegt.”

De makers willen in hun voorstelling weg van de anekdotiek, van de mediawerkelijkheid, weg zelfs van de huidige invulling van ons politieke systeem. „We wilden uitzoomen; waar gaat het hier over? Wat doen die politici en journalisten hier eigenlijk? Waarom hebben we dit systeem ook alweer?”

De voorstelling eindigt met een positieve noot, en een opdracht. „Democratie is ongelofelijk belangrijk en ook de waakhondfunctie van de journalistiek is waardevol. De meeste journalisten en politici doen hun werk voor ‘the greater good’. Dat wil niet zeggen dat je er geen kritiek op kunt hebben. Maar wij willen nu eens inzoomen op de onschatbare waarde van het systeem. En we hopen dat voor even weer invoelbaar te maken voor degenen die erin werken.”