De nieuwe keizer etaleert zijn macht

De nieuwe leider Xi Jinping zit stevig in het zadel en voert, in het voetspoor van Deng Xiaoping, verstrekkende hervormingen door. Maar de partij blijft, zoals steeds, aan het roer.

De Chinese president Xi Jinping ontvangt de voormalige Amerikaanse president Bill Clinton begin deze week in de Grote Hal van het Volk in Beijing. Foto Reuters

Een mondiale beurshausse, internationale lof van liberale bezoekers, onder wie premier Rutte, oud-president Clinton, kapitalistische ondernemers en westerse media. De lange mars van partijleider en president Xi Jinping om China’s economie structureel te hervormen en het land net zo machtig te maken als de VS, is alsnog spectaculair van start gegaan.

De aanvankelijke aarzeling, vorige week na de afsluiting van het Derde Plenum van het Centraal Comité, over Xi’s hervormingswil is na de druppelsgewijze publicatie in de afgelopen dagen van een 60.000 woorden tellend document met concrete plannen, omgeslagen in opgelucht enthousiasme. Nog meer details over wat er besloten is tijdens de vierdaagse, besloten bijeenkomst van het Centraal Comité van de Communistische Partij van China volgen in de loop van de maand.

Inmiddels is ook de lange titel van Xi’s blauwdruk voor de komende tien jaar dat hij aan de macht is, van ‘Een beslissing over de belangrijkste kwesties betreffende veelomvattende en verreikende hervormingen’ ingekort tot ‘De Beslissing’. Voor Han Bang, voormalig hoogleraar aan de Centrale Partijschool, is ‘De Beslissing’ „het meest verstrekkende pakket hervormingen sinds 1978 toen Deng Xiaoping de deuren naar de buitenwereld opende”.

Voor Andy Rothman van CLSA Sinology, de onderzoekspoot van Credit Lyonnais, is duidelijk dat de nieuwe partijtop „het decennium van bestuurlijke stagnatie onder de vorige partijleider en president Hu Jintao wil afsluiten”. Hoewel de economie de afgelopen tien jaar historisch snel groeide, bleven tal van noodzakelijke financiële, economische en sociale hervormingen achterwege als gevolg van gebrek aan leiderschap, verdeeldheid en onzekerheid over de koers.

„Structurele problemen die op termijn de groei vertragen worden eindelijk aangepakt. Ook oude erfstukken van Stalin en Mao, zoals de arbeidskampen en de één-kindpolitiek. Het is de meest indrukwekkende verklaring van hervormingswil sinds het begin van de Volksrepubliek”, meent Rothman.

Er komt meer economische vrijheid, meer markt, meer internationaal kapitalisme en meer persoonlijke vrijheden.

Politieke hervormingen ontbreken in ‘De Beslissing’ en dat is op zichzelf al een signaal. Na de successen van de afgelopen dertig jaar, waarin 600 miljoen Chinezen uit diepe armoede werden getrokken en China uitgroeide tot de tweede economie van de wereld, ziet Xi Jinping geen reden de leidende rol van de partij op te geven. De financiële systeemcrises in het westen en de ondergang van de Sovjet-Unie hebben hem daarin gesterkt. „In economisch en politiek opzicht is Xi de opvolger, de reïncarnatie van Deng Xiaoping”, zegt Han Bang.

China-analisten concluderen uit het feit dat de partijtop de hervormingsplannen heeft aanvaard dat Xi’s machtspositie sneller is geconsolideerd dan verwacht. „Xi is duidelijk de machtigste Chinese leider sinds Deng Xiaoping, hij is de nieuwe keizer”, zegt de Amerikaanse sinoloog Christopher Johnson van het Center for Strategic and International Studies in Washington.

Van dichtbij oogt de nieuwe keizer overigens als de vriendelijke, altijd lachende buurman die geniet van zijn pensioen. Bij de ontvangst van de lange premier Rutte in een staatshotel bij het Zomerpaleis in Beijing bleek Xi Jinping kleiner dan hij in de staatsmedia wordt afgebeeld, maar zijn embonpoint oogde groter. Zijn buitenlandse gasten vertellen steevast dat hij graag praat over politiek, voetbal en Amerikaanse films (The Godfather en The Deer Hunter).

De goedmoedigheid laat onverlet dat Xi in de rauwe Chinese toppolitiek de onbetwiste alleenheerser is geworden. Het beeld van de andere leden van het zeven man tellende Politbureau wordt in de staatsmedia steeds vager. Tekenend is dat Xi persoonlijk de nieuwe Nationale Veiligheidsraad leidt, waarin alle militaire en veiligheidsdiensten naar Amerikaans voorbeeld zijn vertegenwoordigd. En uiteraard speelt hij de hoofdrol in het nog mysterieuze comité van leiders die de economische en sociale hervormingen moeten doorvoeren.

„Het verzet van lokale overheden en van belangengroepen in en buiten de partij zal groot zijn. Xi heeft een lange weg te gaan. Hij zal zich moeten ontpoppen zich als een neo-autoritaire leider die verzet kan breken. Een zo groot en gecompliceerd land als China te moderniseren vergt sterke leiders”, denkt Han Bang. Dat liberale commentatoren teleurgesteld zijn over het ontbreken van politieke hervormingen en de concentratie van macht bij Xi vrezen, laat zich raden. Politiek commentator en blogger Rong Jian ziet in Xi Jinping daarom nu al „een nieuwe Chinese Poetin”.