Boze brieven sturen had zin: Schat is weg

Rabo-topbankier Sipko Schat is alsnog opgestapt Onder druk van lokale Rabobanken die boos zijn om de Libor-affaire Schat was eindverantwoordelijk voor de manipulerende handelaren

Sipko Schat. Foto Dijkstra/Beeldbewerking fotodienst NRC

Redacteuren Economie

Is Sipko Schat te missen als hoofd van Rabobank International? Nee, dacht Piet Moerland toen hij eind oktober besloot om voortijdig terug te treden naar aanleiding van de Libor-affaire. Ja, zeggen de lokale Rabobanken, die maandag met het vertrek van Schat alsnog hun zin kregen. Het is een groot verlies, maar het moet geleden worden, vinden zij.

Sipko Schat droeg als hoofd van de grootzakelijke divisie de eindverantwoordelijkheid over de dertig Rabobank-medewerkers die waren betrokken bij het manipuleren van de Libor-rente, waarvoor de bank vorige maand een recordboete van 774 miljoen euro kreeg.

„Deze affaire is Rabobank onwaardig”, zei de directeur van een van de 136 lokale Rabobanken maandagavond na een bijeenkomst op het hoofdkantoor in Utrecht. Het was een reguliere bijeenkomst, maar de hele avond had in het teken gestaan van Schats vertrek.

De directeur wil niet met zijn naam in de krant – alle Rabo-werknemers hebben na het nieuws over de Libor-boete drie weken geleden van het hoofdkantoor de instructie gekregen om zich in de media niet over de affaire uit te laten. Maar op basis van anonimiteit wilden de bankiers wel uitleggen hoe het volgens hen zat.

„Iedereen weet dat Schat geen rol heeft gespeeld in deze affaire. Hem valt niets te verwijten, maar dat gold ook voor Moerland, en die heeft een gebaar naar de samenleving gemaakt. Hij heeft zijn verantwoordelijkheid genomen, en dat kan op begrip rekenen.”

Waanzinnige aantallen klachten

Schat had het vertrouwen van de raad van commissarissen en van toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB). Maar al meteen op 29 oktober, toen het nieuws over de boete naar buiten kwam en Moerland zijn vertrek aankondigde, ontstond er grote verontwaardiging bij de lokale banken. Die dag was er een bijeenkomst van alle lokale banken. Moerland kreeg een staande ovatie, maar er was ongewoon felle kritiek over het aanblijven van Schat. „Wij en onze klanten associëren ons niet met deze manier van zakendoen”, zegt de directeur. „De top had daar zichtbaarder afstand van moeten nemen.”

Op lokale vergaderingen is de afgelopen drie weken vaak stilgestaan bij de affaire, vertelt de directeur. „De raad van commissarissen is daarbij aangeschoven en heeft goed geluisterd. Op basis daarvan heeft zij een besluit genomen.”

Een lokale bestuurder uit het noorden van het land vat de stemming samen: „De hele raad van bestuur en de hele raad van commissarissen moeten verantwoording afleggen en de consequenties dragen. Dat is bankbreed en onder klanten het idee.”

„Er is een tsunami aan reacties van de lokale banken gekomen”, weet een oud-directeur van Rabobank Nederland die nu als adviseur van lokale Rabobanken werkt. „Op alle bureaus zijn op alle niveaus klachten binnengekomen. Het gaat om waanzinnige aantallen. De directeuren van de lokale banken klaagden namens zichzelf en namens hun klanten. Klanten hebben zich ook rechtstreeks tot de hoogste bestuurders gewend. De raad van commissarissen moet gedacht hebben: dit wordt onbeheersbaar.”

Er was een opeenstapeling van teleurstellingen, zegt de oud-directeur: „De goede reputatie van de gehele bank was geschaad. Dat interim-bestuursvoorzitter Marinus Minderhoud een salaris van bijna 1 miljoen euro krijgt, wekte woede. Schat gaf een onhandig interview in Nieuwsuur. En de interne communicatie bleek niet op orde. De lokale bankiers wisten niet hoe ze de situatie moesten uitleggen aan hun vrouw en hun klanten. Het is niet gelukt om de hele organisatie achter dit verhaal te krijgen.”

Er moest iemand aanblijven

Piet Moerland had erop gerekend dat hij met zijn vertrek in één keer alle schade en schande op zich zou nemen, zegt de oud-directeur. „Dat had mede als doel om Schat vrij te spelen. Er moest iemand aanblijven die Rabo International door en door kent om de boel op te schonen.”

Rabobank heeft van DNB opdracht gekregen om onder andere de interne controlesystemen te verbeteren en de cultuur op de betrokken afdeling te veranderen. DNB heeft aangekondigd daar streng op te zullen toezien. Ook worden talloze civiele rechtszaken voorbereid door partijen die menen schade te hebben ondervonden van de fraude.

Volgens een lokale commissaris heeft de raad van commissarissen van het hoofdkantoor de afgelopen weken „ongelofelijk haar best gedaan” om uit te leggen waarom Schat was aangebleven. „Maar kennelijk was het niet voldoende. De lokale banken werken in een veel kleinschaliger omgeving. Daar is het heel moeilijk om uit te leggen waarom de man die verantwoordelijk is voor zo’n enorme boete kan blijven zitten. Maar het zal best lastig worden om met de beperkte ervaring die er nu is dit dossier het hoofd te bieden. Er zijn nog grote hordes te nemen.”