Ze deden het allemaal voor de klanten

Klanten van leesmapbedrijven konden jarenlang moeilijk overstappen.

Nu moeten dertien bedrijven een miljoenenboete betalen

De leesmappenmarkt: van 700.000 lezers naar 150.000 nu. Het is niet bekend of het bedrijf van de leesmap op de foto betrokken was bij het kartel. Foto HH

Ze bieden leesmappen met de titels ‘Gezinsmap’, ‘Compactmap’ en ‘Mannenmap’. En ze hebben bedrijfsnamen als HeerlijkThuis – „de leesmap vol verrassingen!” – of Leeskring – „een wereld van leesplezier!” De leesmapbedrijven brengen elke week een pakketje tijdschriften naar de abonnees, om die een week later op te halen en te bezorgen bij een volgende lezer.

Maar zo braaf als hun diensten zijn de leesmapbedrijven niet. Dertien van hen moeten in totaal ruim zes miljoen euro boete betalen, maakte de Autoriteit Consument en Markt (ACM) vrijdag bekend. Zij verdeelden de markt, zodat ze elkaar niet in de weg zouden zitten - geen klanten van elkaar overnemen of in elkaars gebied werken.

Door dit kartel konden klanten jarenlang moeilijk overstappen, aldus de ACM. Ze liepen misschien wel de ‘Budgetmap’ of juist de ‘Luxemap’ mis, omdat het leesmapbedrijf in hún regio dat pakket niet aanbood.

De leesmapbedrijven zijn het met de boete oneens. Volgens directeur Willem Visscher van HeerlijkThuis – met 50.000 abonnees de grootste aanbieder – staat het bedrag „niet in verhouding tot de activiteiten”. Dát er activiteiten ontplooid werden, wil hij wel toegeven. Maar dat ging helemaal niet om „financieel gewin”, zegt hij.

Sterker nog, de leesmapbedrijven hebben abonnees volgens Visscher een dienst bewezen. Door de afspraken kregen snode huis-aan-huisverkopers geen kans dubbele leesmapabonnementen te slijten aan mensen die al abonnee waren, zegt Visscher.

Betaald per verkocht abonnement

En daarbij: de bedrijven moesten íéts om te overleven. Waren er in de jaren 90 nog 700.000 leesmaplezers, nu zijn dat er nog maar 150.000, schat Visscher. „Het was niet meer rendabel om overal in het land te bezorgen.” Bedrijven spraken onderling af wie wat deed. „Anders had de leesmap misschien niet meer bestaan” – en dat was toch jammer geweest.

Visscher laat het er dan ook niet bij zitten: „We onderzoeken de mogelijkheden om in bezwaar te gaan.” Zijn beboete branchegenoot Leesland Schoonebeek doet dat in ieder geval, laat directeur Herman Slottjes weten. Ook leesmapbedrijf Meteoor is dat van plan. Enkele andere bedrijven weigeren commentaar. Welke bedrijven zijn beboet, is onbekend. De ACM heeft de boetebesluiten nog niet gepubliceerd.

De leesmapbusiness is niet de meest voor de hand liggende branche om eens flink in te gaan graven. Kartelautoriteit ACM kwam het kartel op het spoor door „signalen en tips” uit de markt, vertelt een woordvoerder. Onder anderen van huis-aan-huisverkoper Arnold Schipper. Hij kreeg in 2010 te horen dat hij geen abonnees van een concurrent meer mocht werven, vertelt hij. En daar was hij niet blij mee. Niet omdat hij nou zo hechtte aan eerlijke concurrentie, maar omdat hij er geld door misliep. Schipper kreeg betaald per verkocht abonnement, legt hij uit. „En het was makkelijker om mensen te laten overstappen dan nieuwe abonnees te werven.”

Boete voor wegkapen abonnee

Schipper stapte begin 2011 naar de ACM, waarvoor hij vanaf dat moment als „informant” opereerde. Een rol die hij serieus nam. „Er is heel veel aan de hand in de leesmapwereld”, zegt hij.

Het schenden van de afspraken kostte de betrokken bedrijven geld. Als een leesmapbedrijf tóch een abonnee bij een ander wegkaapte, moest het 150 euro aan zijn ‘gedupeerde’ concurrent betalen. Dat was de deal die sommige bedrijven maakten. Ter compensatie. Dat blijkt uit facturen die leesmapbedrijf Leesland verstuurde aan concurrent Succes Leesmappen en die in bezit zijn van deze krant.

Hoeveel geld er omgaat in de Nederlandse leesmappensector is niet precies te zeggen – de brancheorganisatie is al enkele jaren ter ziele. Een schatting valt wel te maken: op basis van aantallen abonnementen en de gemiddelde abonnementsprijs komt de totale jaaromzet waarschijnlijk uit op een bedrag van rond 30 miljoen euro.

Dan komt 6 miljoen euro boete hard aan. Weliswaar is die verdeeld over dertien bedrijven, maar toch. Directeur Willem Visscher van Heerlijk Thuis sluit niet uit dat hij mensen moet ontslaan, concurrent Meteoor betwijfelt of het bedrijf de boete überhaupt overleeft.

Het zal huis-aan-huisverkoper Schipper in ieder geval niet meer deren. Toen zijn rol als informant erop zat, heeft hij zich uit het leesmapmilieu onttrokken. Nu verkoopt hij zonnepanelen.