‘This nation shall have a new birth of freedom’

Vergeet Kennedy, hoewel dat dezer dagen moeilijk is, bij al die aandacht voor zijn vroege dood. Oké, JFK was jong, sprak mooi, en hij werd vermoord.

Vergeet Obama. Hij is jong, spreekt mooi en hij is zwart. Maar in de Amerikaanse geschiedenis zullen ze uiteindelijk slechts voetnoten blijken. Voetnoten bij Abraham Lincoln, de president die met zijn Gettysburg Address grote sprekers als Kennedy en Obama voor eeuwig in de schaduw stelt. Sterker nog, die twee kunnen geen speech houden zonder naar Lincoln te verwijzen. Obama verwijst bovendien graag naar Martin Luther King, die ook op Lincoln voortborduurt. De eerste zin van diens ‘I have a Dream’-speech verwijst naar Lincolns toespraak in Gettysburg. Dit is een van de redenen waarom de VS zo’n mooi land is: het is een natie gebouwd op een idee. Een idee dat simpel maar mooi is verwoord. Die woorden worden doorgegeven.

Op 19 november 1863 was Lincoln ziek. Hij had de pokken, zo bleek later. De slungelige man, die zijn slappe kaaklijn verborg achter een ringbaard, keek nog grauwer en somberder dan anders. Eigenlijk hield professioneel spreker Edward Everett dé speech die dag. Die duurde twee uur lang, 13.000 woorden. Daarna kwam Lincoln. Zijn praatje duurde slechts twee minuten, 266 woorden. Tien tweets.

Het gaat dan ook om de context: de strijd tegen de slavernij. De Verenigde Staten zaten midden in een verwoestende Burgeroorlog tussen Noord en Zuid, en Lincoln legde in zijn speech uit waarom die oorlog gevochten werd. Amerika was tot op het bot verdeeld. Op het slagveld van Gettysburg, waar Lincoln zijn toespraak hield, waren vlak daarvoor in drie dagen tijd 50.000 Amerikanen gesneuveld. Amerikanen schoten Amerikanen dood. Lincoln had dus iets uit te leggen.

In de eerste zin verwijst hij meteen naar de Onafhankelijkheidsverklaring uit 1776: ‘Zevenentachtig jaar geleden brachten onze vaders op dit continent een nieuwe natie voort, gesticht in vrijheid en toegewijd aan het beginsel dat alle mensen als gelijken zijn geschapen.’ Zo verwijst hij naar de geboorte van de ruziënde tweelingbroers Noord en Zuid en herinnert hij het dwarse broertje aan de tekst op hun geboortekaartje: ‘Alle mensen zijn als gelijken geschapen.’ Met de speech legt Lincoln uit dat zijn beleid geen radicaal gedram was, maar voortborduurde op het oude, breed gedragen ideaal. Laatste, belangrijkste zin: ‘Dat deze natie, onder God, een nieuwe geboorte van de vrijheid zal beleven; en dat bestuur van het volk, door het volk, voor het volk, niet zal verdwijnen van de aarde.’

Die verdediging was nodig, want beide Amerika’s claimden te leven naar de Onafhankelijkheidsverklaring. De zuidelijke Confederatie zag in het Noorden de nieuwe overheerser, die hun oplegde hoe ze moesten leven. Zij hadden zich opnieuw onafhankelijk verklaard. Het Noorden, onder Lincoln, vond dat de idealen waarop de republiek was gebouwd ook moesten gelden voor zwarten.

Met die boodschap richt Lincoln zich niet alleen tot de Amerikanen van toen, maar op alle vrije mensen die worstelen met dat idee: een feest is geen feest als niet iedereen mag meedoen. Belangrijke gedachte, in deze donkere dagen voor Sinterklaas.