‘Syriëstrijder kan geen terrorist zijn’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Ben je een terrorist als je naar Syrië gaat om te vechten? Advocaat Michiel Pestman vindt van niet. De ongeveer honderd Nederlandse moslims die naar Syrië zijn gereisd voor de jihad, doen niets strafbaars, zei Pestman vorige week in de Volkskrant. Zij nemen slechts deel aan een „gewapend conflict” tussen twee partijen, en dat mag gewoon. „Gewapende conflicten en terrorisme sluiten elkaar uit. Dus ook Syriëgangers zijn in beginsel geen terroristen”, zei Pestman. We zoeken uit of het klopt dat gewapende conflicten en terrorisme elkaar uitsluiten.

Waar is het op gebaseerd?

Michiel Pestman verwijst naar een uitspraak uit 2011 van de rechter over de Tamil Tijgers die in Sri Lanka vochten. Die werden niet vervolgd voor deelname aan een terroristische organisatie, omdat een gewapend conflict speelde met de regering van dat land. Volgens Pestman is nu hetzelfde aan de hand in Syrië. Ook daar worden rebellen door de Syrische regering weggezet als ‘terroristen’.

Daarnaast wijst Pestman op een ‘kaderbesluit’ van de Europese Unie, waarin staat dat erkende gewapende conflicten niet vallen onder de terrorismewetgeving.

En, klopt het?

Als je soldaat bent en deelneemt aan een gewapend conflict, mag je een soldaat van de tegenpartij doden. Hetzelfde geldt voor ‘strijders’ die niet van het leger zijn: ook zij mogen tegenstanders doden. Er is één grote maar: ze moeten zich wel houden aan het oorlogsrecht. Dat betekent dat je onschuldige burgers met rust moet laten en tegenstanders die zich overgeven, niet mag martelen of doden.

En daar zit de crux. Want de jihadisten in Syrië houden zich niet allemaal aan het oorlogsrecht.

Een groot deel van de Nederlandse jihadstrijders hebben zich aangesloten bij Al-Nusra, een organisatie die samenwerkt met Al-Qaeda. Volgens terrorismedeskundige Edwin Bakker maakt Al-Nusra zich zeker schuldig aan terreur in Syrië. „Je wilt niet weten hoeveel onthoofdingen daar plaatsvinden”, zegt Bakker. „Tik maar eens Al Nusra in op Google, en voor je het weet rollen de koppen over het scherm. Het gaat hier niet om strijd maar puur om het zaaien van angst.” Volgens de terrorismedeskundige worden niet alleen militairen van het Syrische regime onthoofd, maar ook burgers. Deze misdaden voldoen volgens Bakker precies aan de definitie van terrorisme: het proberen te beïnvloeden van de publieke opinie door middel van geweld.

Het maakt hierbij niet uit dat in Syrië een gewapend conflict speelt, zegt hoogleraar internationaal strafrecht Harmen van der Wilt van de Universiteit van Amsterdam. „Dat je deelneemt aan een gewapend conflict, wil niet zeggen dat je geen terrorisme kunt plegen of immuun bent voor vervolging.”

Hoogleraar Van der Wilt zegt dat het wel lastig zal zijn om teruggekeerde Syriëstrijders te vervolgen voor terrorisme: van hen moet worden vastgesteld dat zij betrokken waren bij het plegen van een terreurdaad. Maar de uitlatingen van advocaat Pestman vindt hij „te kort door de bocht”.

Pestman zelf erkent dat: hij bedoelde te zeggen dat de overheid jihadreizigers niet kan vervolgen enkel omdat zij deelnemen aan een gewapend conflict.

Conclusie

Advocaat Pestman zei in de Volkskrant dat Syriëstrijders geen terroristen zijn omdat „gewapende conflicten en terrorisme elkaar uitsluiten”. Maar het is weldegelijk mogelijk om een terreurdaad te plegen tijdens een gewapend conflict. En dat gebeurt volgens deskundigen ook. De bewering beoordelen wij als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt