Shakespeare begreep vrouwen

Het nieuwe Engelstalige The Hague Shakespeare Festival richt zich op Shakespeares vrouwelijke personages.

‘Shakespeare heeft als jonge acteur vast veel vrouwenrollen gespeeld; hij kon zich in hen verplaatsen.’ De Brits-Amerikaanse theatermaakster Tina Packer regisseerde bijna alle stukken van Shakespeare (1564-1616). Ze ontdekte dat hij zijn vrouwelijke personages steeds meer ging uitdiepen en pleitbezorger werd voor de vrouwelijke stem in een mannenmaatschappij.

Packer vertelt erover in de vijfdelige theaterserie The Complete Journey, waarmee ze te gast is op het The Hague Shakespeare Festival dat deze eerste editie gericht is op de vrouwelijke personages. Met collega-acteur Nigel Gore kruipt ze in de rollen, ze becommentariëren ze tussendoor. Vondst: in de vroege theaterteksten zijn vrouwen „óf kwetsbare maagden óf hadden haar op hun tanden”. Maar bij Romeo and Juliet (1595/1596) zit een omslagpunt. „Juliet is een zelfbewuste, intelligente vrouw die Shakespeare van binnenuit beschrijft.” En in late stukken als The Tempest (1611) worden vrouwen zelfs de motor achter „sociale en kosmische genezing”. „Ze tonen hoe we beter kunnen samenleven.”

De Ierse zangeres Camille O’Sullivan bewijst in Den Haag dat Shakespeare ook in zijn verhalende gedichten geloofwaardige vrouwen neerzette. Ze speelt zijn gedicht The Rape of Lucrece (1594), dat ze samen met componist en muzikant Feargall Murray deels op muziek zette bij de befaamde Royal Shakespeare Company Studio uit Stratford-upon-Avon.

Ook O’Sullivan wijst op de „driedimensionale” beschrijving van Lucretia. In de tekst verkracht Tarquinius haar na verhalen over haar kuisheid. „Shakespeare maakt daarna invoelbaar hoe niet alleen haar lichaam, maar ook haar ziel is aangerand. Je begrijpt waarom ze zelfmoord pleegt.”

Als voormalig vertolker van donkere liederen van Tom Waits, Nick Cave en Bob Dylan probeert O’Sullivan met haar muziek de emoties in het stuk te versterken. „Net als bij popsongs hoef je dan niet elke regel te begrijpen.”

Wat theatermaakster Annemarie de Bruijn betreft, doet Shakespeare nog steeds wel veel vrouwelijke personages tekort. „Ze zijn met veel minder en hebben minder tekst. Hun drama’s blijven vaak verborgen.” Het bracht haar ertoe in 2008 de rollen van Lady Macbeth en haar dienstmeisje uit Macbeth (1603-1607) zelf maar verder uit te diepen. In de monoloog Lady M. gunt ze het dienstmeisje de hoofdrol en laat haar vertellen over de Lady.

De Bruijn houdt ervan te fantaseren bij Shakespeare. „In zijn teksten voel je tussen de regels door overal extra verhalen.” Voor het festival heeft ze nu weer een aantal van haar Shakespeare-fantasieën uitgewerkt: in drie korte voorstellingen en de audiovisuele installatie Stille tranen stappen verschillende nevenpersonages uit Othello, King Lear, Hamlet, The Lover’s Complaint en Richard III uit de coulissen de spotlights in.

19/11 t/m 1/12, Haagse Koninklijke Schouwburg. Inl: thsf.nl