Lokale bank toch de baas bij Rabo

Eindverantwoordelijke voor Libor-schandaal weggestuurd door de leden

Uit alle commotie rond de Rabobank van de afgelopen weken is één ding duidelijk geworden: de lokale Rabobanken zijn nog altijd de baas. Dat bleek gisteren toen het hoofdkantoor in Utrecht bekendmaakte dat Sipko Schat, directeur van de divisie met grote zakelijke klanten, per direct opstapt in verband met de Libor-affaire.

Drie weken geleden kondigde bestuursvoorzitter Piet Moerland zijn vertrek aan. Hij vond dat hij de verantwoordelijkheid moest nemen voor de affaire, waarvoor Rabo een recordboete van 774 miljoen euro moest betalen. De raad van commissarissen en toezichthouder De Nederlandsche Bank hielden het vertrouwen in Schat, die eindverantwoordelijk was voor de afdeling waar jarenlang gefraudeerd werd.

Schat zei destijds zelf dat hij er over had nagedacht op te stappen, maar aanbleef om de schade te herstellen. Intern werd ook gezegd dat Schat niet weg wílde. „U mag mij afrekenen op het herstel en de maatregelen die wij treffen”, zei hij in interviews.

Maar hier hadden Schat en de raad van commissarissen buiten de lokale banken gerekend. De coöperatieve Rabobank blijft een organisatie van 136 moeders en één dochter, en niet andersom. Het besluit om Schat aan te houden blijkt nu een miscalculatie van de in juni aangetreden president-commissaris Wout Dekker. Hij was juist aangesteld om orde op zaken te stellen, nadat in januari bestuurslid Gerlinde Silvis met ruzie uit haar functie was gezet. Haar vertrek leidde tot onmin tussen Moerland en financieel directeur Bert Bruggink, een conflict dat niet meer echt goed gekomen is.

Ooit bestond Rabobank uit talloze kleine koninkrijkjes. De lokale banken die samen de coöperatie vormen hadden vergaande autonomie. Begin dit jaar heeft het hoofdkantoor het hervormingsprogramma Visie 2016 aangekondigd. Dat is bedoeld om de organisatie als geheel te stroomlijnen en kosten te besparen. „We moeten toe naar minder tolerantie en meer één bank”, zei topman Moerland toen.

Het plan heeft tot spanningen geleid tussen het hoofdkantoor en de lokale banken, die het als inperking van hun macht zien. Onderdeel van het plan is dat 36 van de 136 banken moeten sluiten en dat 8.000 medewerkers worden ontslagen. In de zomer werd bovendien bekend dat tientallen lokale banken onder verscherpt toezicht van het hoofdkantoor zijn geplaatst omdat zij te weinig winstgevend waren of dossiers niet op orde hadden. ‘De teugels aanhalen’, noemde de top dit.

Het hoofdkantoor is de afgelopen weken overspoeld met boze reacties van lokale leden en klanten die niet begrepen waarom Schat kon aanblijven. „Wij vroegen ons af of het diplomatiek wijs was om Schat door te laten gaan”, zegt een directeur van een lokale bank, die anoniem wil blijven wegens de gevoeligheid van het onderwerp. „Hij is zodanig aangetast dat het de vraag was of hij nog kon functioneren. Dit kleeft aan ons allemaal.” De raad van commissarissen kon het protest gisteren niet meer negeren en besloot Schat alsnog te ontslaan.

Aan het begin van dit jaar kondigde Moerland al aan dat 2013 een zwaar jaar zou worden. Behalve de Libor-affaire heeft de bank een probleem met het aantrekken van kapitaal om de buffers te verhogen. Bovendien is Rabo sterk vertegenwoordigd in bedrijfssectoren waar nu harde klappen vallen door de crisis: de bouw, de scheepvaart, het commercieel vastgoed.

Omdat Rabo geen beursnotering had, kon de bank de crisis doorstaan, maar die kracht is nu een zwakte geworden. Door het ontbreken van een beursnotering is het moeilijk om kapitaal aan te trekken. Er rest de bank dus weinig anders dan Moerlands strategie om in de kosten te snijden door te zetten. Dat zal de komende jaren nog voor genoeg spanning zorgen.