Hoe Blok de huizenmarkt opschudt

Wordt dit een ‘historisch jaar’ voor de woningmarkt? Minister Blok slaagde er in taboes te doorbreken, zowel in de koopsector als in de huursector. „Eindelijk iemand die iets doet.” Vanavond velt de Tweede Kamer haar oordeel.

Foto Thinkstock

Minister Stef Blok (VVD) wordt niet geprezen om zijn charisma. Hij is geen bevlogen spreker, die in anderhalve minuut schetst waar het heen moet de woningmarkt. En hij heeft geen pr-campagne opgezet om zijn plannen aan de man te brengen.

Maar intussen maakt Blok van 2013 wel een historisch jaar voor de woningmarkt. Zowel in de koop- als in de huursector zijn belangrijke taboes doorbroken. De hypotheekrenteaftrek wordt beperkt, de huren fors verhoogd, en woningcorporaties moeten een heffing aan de staat betalen. Morgen verdedigt Blok zijn begroting in de Tweede Kamer, vanavond spreken Kamerleden er onderling over.

Deskundigen roepen al jaren dat de woningmarkt moet worden hervormd. Stapels rapporten liggen op de plank. Maar er gebeurde weinig. „Blok heeft de politieke blokkade doorbroken”, zegt Johan Conijn, hoogleraar woningmarkt aan de Universiteit van Amsterdam. „Daar verdient hij de credits voor. Te meer omdat het onder zware omstandigheden gebeurt. De woningmarkt ligt op haar gat. Dan is de verleiding groot om nog een paar jaar te wachten.” En Dirk Brounen, hoogleraar vastgoedeconomie aan de Universiteit van Tilburg, verzucht: „Ik ben blij dat er eindelijk iemand is, die iets doet. We zijn begonnen.”

Begin dit jaar leek het daar nog helemaal niet op. Blok dreigde in politieke problemen te raken, nadat afspraken met oppositiepartij CDA – nodig om ook een meerderheid in de Eerste Kamer te bereiken – waren mislukt. Maar hij vond snel een alternatief: een ‘woonakkoord’ met de oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP.

Blok moest concessies doen – de huren werden iets minder verhoogd, de corporatieheffing werd wat lager – maar de basis van zijn plannen werd gered. Dankzij de samenstelling van het kabinet – VVD en PvdA – werden het geen eenzijdige maatregelen. Alleen de kopers aanpakken zou de VVD niet pikken, alleen de huurders aanpakken was onacceptabel voor de PvdA. Het compromis: allebei aanpakken.

De crisis is Blok uiteindelijk ook behulpzaam geweest. De dalende huizenprijzen en de torenhoge hypotheekschuld van huishoudens die daar tegenover staat (672 miljard), werkten ontnuchterend. Conijn: „Iedereen wist: dit kan niet meer. Dit is een piramidespel. Ik was aanvankelijk sceptisch, maar ik vind het beleid van Blok voor de koopsector eigenlijk heel goed.” Daarnaast, zegt Brounen, moest Blok flink bezuinigen. „Zonder crisis waren de hervormingen wellicht verder uitgesteld.”

Het zal vanavond en morgen dan ook vooral gaan over de uitwerking van de plannen. Bijvoorbeeld een oplossing vinden voor groepen – zzp’ers, mensen met een studieschuld – die dankzij strenge banken lastig aan een hypotheek komen. De vraag beantwoorden hoe corporaties kunnen worden gestimuleerd meer huurwoningen te verkopen. En wat te doen met de miljoen huizen die ‘onder water staan’, de waarde van de woning is dan lager dan de hoogte van de hypotheek?

Maar de hervorming is ingezet en de richting is goed, constateert Arnoud Boot, hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij waarschuwde vorige week wel voor de valkuil, dat onder goede economische omstandigheden de hervormingen misschien weer worden stopgezet. Dat moet worden voorkomen, zegt Boot. „Maar er gebeurt nu eindelijk iets. Laten we dat toejuichen. De geest is uit de fles.”